THE ONLY GREEK NEWSPAPER PUBLISHED IN SOUTH AUSTRALIA ENGLISH ΕΛΛΗΝΙΚΑ  
   

Αρχική Σελίδα

Διεθνή

Ελλάδα

Κύπρος

Αυστραλία

Παροικιακά

Αθλητικά

Άρθρα - Απόψεις

Πολιτισμός

Ιστορία

Υγεία

Επιστίμη

Αρχείο

Ανακοινώσεις

Ποιοί Είμαστε

Επικοινωνία

Σύνδεσμοι

Φωτογραφίες

Βίντεο

 

 


Renmark Paringa Council


Ραδιοφωνικο ιδρυμα Κυπρου


Ελληνικη Ραδιοφωνια τηλεοραση

 

 

Ερμας Βασιλείου: Μονομαχώντας

Χρήστος Ν. Φίφης

Drymon9@gmail.com

 

Σεπτέμβριος 2013

Η Δρ ΄Ερμα Βασιλείου είναι μια πολυγραφότατη συγγραφέας, ποιήτρια και ακαδημαϊκός. Γεννήθηκε στην Κύπρο και το 1952 σε ηλικία 5 ετών μετανάστευσε στην Αφρική, στο Βελγικό Κογκό. Τις γυμνασιακές της σπουδές τις έκανε εσωτερική στο Ελληνο-Γαλλικό Γυμνάσιο Σαιν Ζοζέφ στην Αθήνα. Το 1964 με την επανάσταση στο Κογκό αναγκάστηκε να επιστρέψει στην Κύπρο. Μετανάστευσε στη Μελβούρνη το 1987 όπου παρακολούθησε πανεπιστημιακές σπουδές και τελικά τελείωσε το διδακτορικό της στη Γλωσσολογία. Μερικά από τα πολλά βιβλία της είναι τα Η Θέαλλη 1993, Καλένδες 1995, Εώρακα 1996, οι δυο μεγάλοι τόμοι Η Αγγελιοφόρος 2003 (που περιλαμβάνουν 19 ποιητικές συλλογές), Νομάς μιας νύχτας. Το μανιφέστο μου 2009, ένα σπουδαίο μυθιστόρημα Κλέλια 2000 και δυο τόμους αυτοβιογραφίας που υπερβαίνουν τις 1000 σελίδες. Τελευταία δημοσίευσε ή έχει στα σκαριά περισσότερες από μια δωδεκάδα ποιητικές συλλογές, όπως η συλλογή Μονομαχώντας για την οποία μίλησα πρόσφατα σε συντομία, μαζί με άλλους, σε μια εκδήλωση που έγινε στη Μελβούρνη για το έργο της ποιήτριας.

Στο Μονομαχώντας η μονομάχος είναι η ομιλήτρια των ποιημάτων. Ασφαλώς ο ομιλητής ενός ποιήματος δεν είναι ο ποιητής και αν ακόμη φαίνεται να είναι, και αν ακόμη εκφέρεται στο πρώτο ενικό ή πρώτο πληθυντικό του ρήματος. ΄Ενα ποίημα, ως ποίημα που απευθύνεται στο αναγνωστικό κοινό, εκτείνεται πέρα από το άτομο. Και η ανάγνωση ενός ποιήματος επιτρέπει πολλές αναγνώσεις. Ο περιορισμένος χώρος επιτρέπει μόνο μια σύντομη αναφορά σε ένα δυο ποιήματα της συλλογής.

΄Ηταν ο Γιάννης Ρίτσος που έκανε την περίφημη παρατήρηση:

...Το ξέρω πως καθένας μονάχος πορεύεται στον έρωτα,/

μονάχος στη δόξα και στο θάνατο...

 

Είναι στίχοι, λόγια από το επίσης περίφημο ποίημά του Η Σονάτα του Σεληνόφωτος. Τα λόγια στο ποίημα εκείνο αρθρώνονται από την ομιλήτρια της Σονάτας που είναι ένα ευαίσθητο άτομο και επίσης ποιήτρια, αλλά εκφράζουν τη σοφία και την εύστροφη διεισδυτικότητα στα ανθρώπινα, του ποιητή Γιάννη Ρίτσου. Ο Ρίτσος ασφαλώς θα είχε υπόψη του ότι ο καθένας μονάχος πορεύεται και όταν πρόκειται για ποιητές και στην ποίηση.

Ο ποιητής μονάχος του πορεύεται προς την κατάκτηση της ποίησης. Κάθε φορά που γράφει ένα ποίημα προσπαθεί να συγκριθεί με τους άλλους ποιητές, να ανοίξει το δικό του διάλογο με τους άλλους ποιητές, αλλά προπάντων προσπαθεί να ξεπεράει τον εαυτό του. Κάθε φορά προσπαθεί να γράψει το ποίημα που γι αυτόν ή αυτή θα κάνει τη διαφορά, το καλύτερο ποίημα που έγραψε μέχρι τότε. Αυτό δεν σημαίνει ότι επιτυγχάνει, ή κάθε φορά επιτυγχάνει. Αυτός είναι ο λόγος που ορισμένα ποιήματα ενός ή περισσότερων ποιητών εγγράφονται στη μνήμη των αναγνωστών και άλλα , τα περισσότερα, όχι. Είναι γνωστό ότι τα θέματα της ποίησης δεν αλλάζουν μέσα στους αιώνες, παραμένουν τα ίδια: οι ανθρώπινες εμπειρίες, ο έρωτας, ο θάνατος. Αυτό που αλλάζει είναι ο τρόπος έκφρασης, το προσωπικό ύφος, η προσωπική τεχνική. Ο ποιητής αγωνίζεται κάθε φορά να εκφέρει το λόγο του με έναν νέο, πρωτότυπο τρόπο. Και είναι εκεί που μια προσπάθεια θα φτιάξει ή θα χαλάσει ή δεν θα ξεπεράσει τη μετριότητα.

Η ατυπική γυναίκα είναι΄ένα ποίημα που προσφέρεται για μια πρώτη προσέγγιση στη συλλογή Μονομαχώντας της Βασιλείου. Ατυπική γυναίκα προφανώς γιατί δεν είναι η συνηθισμένη γυναίκα, είναι η γυναίκα μονομάχος. Μονομάχος πού; Μπορούμε να προχωρήσουμε μόνο με ότι μας λέει το ποίημα, με ό,τι μας δίνουν οι στίχοι του ποιήματος.

 

Οι ακριβές χορεύτριες/

Η ατυπική γυναίκα/

Η αντιζηλία του ποιούντος το κρίμα/

Ανωμαλίες αέρηδων/

Η Άννα η Κομνηνή/

Οι άντρες του πλοίου Α...

 

Σε ένα ποίημα κοιτάζουμε για στίχους και λέξεις που είναι ιδιαίτερα φορτισμένες, που υπαινίσσονται αναφορές με ιδιαίτερη σημασία. Η ατυπική γυναίκα είναι μια τέτοια φράση, μια χαρακτηριστική εικόνα, ένα σύμβολο που εμφανίζεται και σε άλλα ποιήματα της συλλογής. Μια άλλη τέτοια αναφορά είναι το όνομα της ΄Αννας Κομνηνής. Βέβαια η ΄Αννα Κομνηνή ήταν μια ατυπική γυναίκα μέσα στον ανδροκρατούμενο κόσμο του Βυζαντίου αλλά και με τις μερικές σπουδαίες ατυπικές γυναίκες, όπως η Θεοδώρα, η σύζυγος του Ιουστινιανού και άλλες. Η ΄Αννα Κομνηνή, η κόρη του Αυτοκράτορα Αλέξη Κομνηνού του Α΄, ήταν μια ατυπική γυναίκα. Με τη συγγραφή του έργου της Αλεξιάδα έγινε η πρώτη γνωστή γυναίκα ιστορικός. Εκτός από ιστορικός ήταν μια άκρως ικανή και φιλόδοξη γυναίκα που προς μεγάλη λύπη της έχασε το Βυζαντινό θρόνο μέσα από τα χέρια της. Τον πήρε το θρόνο ο αδελφός της Ιωάννης, μια μετριότητα, λόγω και της μη συνδρομής προς αυτή και του συζύγου της Βρυένιου. Ο Καβάφης δίνει με ενάργεια και λεπτή ειρωνεία τον καημό, την απογοήτευση και πικρία της ατυπικής αυτής Βυζαντινής πριγκίπισσας που στον πρόλογο της Αλεξιάδας της θρηνεί για τη χηρεία της αλλά στην πραγματικότητα αυτό για το οποίο θρηνεί, μας λέει ο Καβάφης, είναι η απώλεια του θρόνου:

 

... Εις ίλιγκον είν η ψυχή της. Και/

ρείθροις δακρύων μας λέγει περιτέγκω/

τους οφθαλμούς... Φευ των κυμάτων της ζωής της,/

φευ των επαναστάεων. Την καίει η οδύνη/

μέχρις οστέων και μυελών και μερισμού ψυχής.

΄Ομως η αλήθεια μοιάζει που μια λύπη μόνην/

καιρίαν εγνώρισεν η φίλαρχη γυναίκα∙/

έναν καημό βαθύ μονάχα είχε/

(κι ας μην το ομολογεί) η αγέρωχη αυτή Γραικιά,/

που δεν κατάφερε μ όλη τη δεξιότητά της/

τη Βασιλείαν ν αποκτήσει∙ μα την πήρε/

σχεδόν μέσ απ τα χέρια της ο προπετής Ιωάννης.

 

Σχετικά με το Πλοίο Α υπάρχει πρόβλημα πρόσβασης. Η ποιήτρια δεν φαίνεται να θέλει να συνεισφέρει στην πρόσβαση αυτή, δεν θέλει να δώσει περισσότερες πληροφορίες. Στο ποίημα Αινίγματα της συλλογής η ομιλήτριά της υπαινίσσεται ότι είναι εναντίον των εύκολων προσβάσεων. Λέει:

Δεν μπορώ να πιστέψω πως έχω ή θα έχω/φυλλάδα με απαντήσεις/ κοινώς τυφλοσούρτη...

Ασφαλώς ο ποιητής επιλέγει τον τρόπο παρουσίασης και επικοινωνίας στην εργασία του. Μερικοί, όπως ο Καβάφης στο προηγούμενο ποίημα, προτιμούν να μιλούν μέσα από το ποίημα, άλλοι, όπως ο Σεφέρης, να δίνουν κάποιον τυφλοσούρτη, άλλοι να μη δίνουν τίποτα και ασφαλώς όλοι έχουν το δικαίωμα του τρόπου που επιλέγουν. Ο τρόπος γραφής ενός ποιήματος είναι η δουλειά του ποιητή, ο σχολιασμός είναι η δουλειά του κριτικού και η αποδοχή του ή όχι είναι το προνόμιο του αναγνώστη. ΄Οπως γράφει και ο Σεφέρης:

Η ιδέα μου είναι ότι δεν υπάρχει τρόπος για ν αποδείξει κανείς ότι ένα ποίημα είναι καλό. Τα ποιήματα είναι όπως η αρχαία εταίρα: παρουσιάζονται γυμνά στο δικαστήριο.

Παίρνοντας υπόψη το στίχο του ποιήματος κατά προσέγγισιν θα πω πως είναι όλα θα προσπαθήσουμε να προχωρήσουμε υποθέτοντας πως το πλοίο Α είναι επιλεκτικά το πλοίο κάποιας άγονης γραμμής, ή πιθανόν το πλοίο της Αγάπης. Κάποιοι άλλοι αναγνώστες μπορεί να καταλήξουν σε κάποια διαφορετική ανάγνωση, καμιά ανάγνωση δεν είναι υποχρεωτική. Η ομιλήτρια, όμως αναφέρεται στις έρευνές της που τη φέρνουν κοντά στην ΄Αννα Κομνηνή, που δημιουργεί κάποιο θαυμασμό για την ατυπικότητά της, που φαίνεται να ταυτίζεται με αυτή την ατυπική Βυζαντινή πριγκίπισσα, μήπως τελικά να ήμουν εγώ αυτή;/ η ατυπική γυναίκα. Είναι γνωστό ότι η ΄Ερμα Βασιλείου ασχολείται ερευνητικά με την ΄Αννα Κομνηνή, μια εμπειρία που της δίνει την ευκαιρία να ασχοληθεί μαζί της όχι μόνο ερευνητικά αλλά στο χώρο της ποίησης να δημιουργήσει υπαινιχτικά μια ταυτιστική σχέση.

Η Τιμωρημένη είναι ένα άλλο ποίημα της συλλογής Μονομαχώντας. Είναι ένα έντονα λυρικό ποίημα. Νοηματικά φορτισμένες λέξεις και φράσεις στο ποίημα, όπως στόμα διψασμένο τιμωρημένο, χνάρια τιμωρημένα, πλαίσιο τιμωρημένο, μαρτύριο του λιμού της αγάπης μου, χρόνια της κάθειρξής μου εκφράζουν το αίσθημα μιας μεγάλης στέρησης, ερωτικής στέρησης. Η λέξη λιμός συνεκδοχικά υπαινίσσεται το μέγεθος αυτής της στέρησης που ο καημός της επιτείνεται με τις επιφωνηματικές εκφράσεις: ω κι αν σ αγάπησα/ ω κι αν σε ζήτησα/ ω κι αν δυστύχησα, με το επαναλαμβανόμενο επίθετο τιμωρημένη, τιμωρημένη, τιμωρημένη μια κατάσταση που απεικονίζεται με τα χρόνια της μακρινής κάθειρξης, που φαίνεται να επιβάλλεται από την τυρανία των μεγάλων αποστάσεων. Οι συνειρμοί του ποιήματος και άλλων ποιημάτων της συλλογής υποδηλώνουν τη στέρηση της ομιλήτριας που και αυτή εμφανίζεται ως μια ατυπική γυναίκα που υπομένει μια αντίδικη μοίρα ως μια επιβληθείσα ατέλειωτη κάθειρξη.

 

Μα ακόμα καίγομαι/Τη μέρα κυνηγώ τη νύχτα απλώνομαι/

σαν πελαργός που φέρνει στα παιδιά του/άνουρα.

γράφει στο ποίημά της Πολλές λέξεις για μία

 

Η κατάσταση της τιμωρημένης ατυπικής γυναίκας, που παρόμοια με την ΄Αννα Κομνηνή που είχε ουσιαστικά φυλακιστεί σε μοναστήρι, ψυχολογικά δεν γίνεται αποδεχτή από την ομιλήτρια, σαν μοίρα που δεν διαπίστευα..., γι αυτό αρθρώνεται ως μια έκφραση διαμαρτυρίας.

΄Εχω την αίσθηση ότι πολλά καλά ποιήματα της ΄Ερμας Βασιλείου ασφυκτιούν και χάνονται μέσα στην πληθώρα των βιβλίων της. Χρειάζεται την άσκηση μιας πιο αυτοκριτικής και επιλεκτικής θεώρησης.

 

(Ο Δρ Χρήστος Ν. Φίφης είναι επίτιμος ερευνητής στη Σχολή Ιστορίας και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου La Trobe.)

 

 

 

The Cyprus
 News Agency



Lapithos

 
Designed & Developed by Michael Ppiros
  COPYRIGHT 2010 Greek Community Tribune All Rights Reserved