THE ONLY GREEK NEWSPAPER PUBLISHED IN SOUTH AUSTRALIA ENGLISH ΕΛΛΗΝΙΚΑ  
   

Αρχική Σελίδα

Διεθνή

Ελλάδα

Κύπρος

Αυστραλία

Παροικιακά

Αθλητικά

Άρθρα - Απόψεις

Πολιτισμός

Ιστορία

Υγεία

Επιστίμη

Αρχείο

Ανακοινώσεις

Ποιοί Είμαστε

Επικοινωνία

Σύνδεσμοι

Φωτογραφίες

Βίντεο

 

 


Renmark Paringa Council


Ραδιοφωνικο ιδρυμα Κυπρου


Ελληνικη Ραδιοφωνια τηλεοραση

 

 

 

Η Ελλάδα στις παραμονές της απελευθερωτικής επανάστασης

 

Toυ Χρήστου Φίφη

Drymon9@gmail.com

 

Μελβούρνη, Μάρτιος 2014

 

Η 25η Μαρτίου ως η ημέρα της κήρυξης της Επανάστασης του 1821 είναι μια συμβατική ημερομηνία. Η έναρξη της Επανάστασης δεν συνέβηκε την ημέρα αυτή αλλά πριν. Υπάρχουν πολλές ημερομηνίες πριν με αξιόλογα γεγονότα, συχνά ασυντόνιστα μεταξύ τους αλλά είχαν τον ίδιο σκοπό, την επανάσταση. Τέτοια γεγονότα ήταν κάποιες πράξεις βίας κατά των Τούρκων. Η ρήξη μεταξύ του Αλή Πασά και του Σουλτάνου το 1820 έδωσε στη Φιλική Εταιρεία την ιδέα της ευκαιρίας για το μεγάλο βήμα. Ο Χουρσίτ Πασάς με τον στρατό του αναχώρησε από την Τρίπολη για τα Ιωάννινα στις αρχές Ιανουρίου 1821 αφήνοντας στην Πελοπόννησο τον τοποτηρητή του, αλλά με ελάχιστες στρατιωτικές δυνάμεις. Ο Θόδωρος Κολοκοτρώνης είχε πάρει από τη Φιλική Εταιρεία εντολή να μεταβεί από τη Ζάκυνθο στην Πελοπόννησο και αποβιβάστηκε με 3 ανθρώπους του στη Μάνη, στις 6 Ιανουαρίου 1821. Ο ίδιος στα Απομνημονεύματά του αναφέρει ότι η μέρα της γενικής εξέγερσης είχε οριστεί για τις 25 Μαρτίου αλλά τα γεγονότα τρέχανε και το Κίνημα άρχισε νωρίτερα. Ο Αλέξανδρος Υψηλάντης πέρασε τον Προύθο για τη Παραδουνάβιες χώρες στις 22 Φεβρουαρίου 1821. Ο αγώνας στις Παραδουνάβιες χώρες ήταν πρόχειρα σχεδιασμένος και γρήγορα απέτυχε. Πέτυχε όμως να εκτρέψει την προσοχή και ένα μέρος του Οθωμανικού στρατεύματος προς τα εκεί..

Ο Παπαφλέσσας αναχώρησε στο τέλος του 1820 για να συμβάλει στην εξέγερση της Πεόποννήσου και έφτασε εκεί μέσω Μικράς Ασίας, ΄Υδρας και Σπετσών το Δεκέμβρη του 1820. Στην ΄Υδρα, τις Σπέτσες αλλά και στην Πελοπόννησο δεν εύρισκε την απαιτούμενη προθυμία, ούτε ανάμεσα στους φιλικούς. Συμμετείχε στη μυστική συνέλευση της Βοστίτσας (Αίγιο) στις 26 Ιανουαρίου 1821 με Πελοποννήσιους προκρίτους, μέλη της Φιλικής Εταιρείας. Μίλησε με ενθουσιασμό για την ανάγκη να κινηθούν έγκαιρα. Τον αποπήραν, όμως, οι Κοτσαμπάσηδες και ο Παλαιών Πατρών Γερμανός που τον θεώρησαν τρελό και ανεύθυνο. Στη μυστική Συνέλευση που κράτησε περισσότερο από μία ημέρα, ο Παλαιών Πατρών Γερμανός, Μητροπολίτης της Πάτρας ήθελε συγκεκριμένες απαντήσεις στα ερωτήματά του για στρατό, για εφοδιασμό, για συμμαχίες, στα οποία ο Παπαφλέσσας ήταν φυσικά ασαφής. ΄Αλλοι ανησυχούσαν και ρωτούσαν ποιοί θα είναι η ηγεσία που θ αντικαταστήσουν τους Τούρκους, υπονοώντας ποιος θα είναι ο ρόλος τους ως πρόκριτοι. Ο Παλιών Πατρών Γερμανός χαρακτήρισε τον Παπαφλέσσα άνθρωπο απαταιώνα και εξωλέστατο (φαυλόβιο) Οι πρόκριτοι ήθελαν να τον συλλάβουν και να τον κλείσουν σε μοναστήρι για να μην τους δημιουργήσει προβλήματα με τους Τούρκους. ΄Οπως γράφει ο αγωνιστής Φωτάκος, ο πρώτος υπασπιστής του Κολοκοτρώνη: Σκοπός (της μυστικής συνέλευσης στη Βοστίτσα) ήταν να περιστείλει την επανάστασιν, διότι δεν ήτον, ως έλεγον, ακόμη καιρός, και να περιορίσουν εις κανέναν μοναστήριον τον Αρχ. Φλέσσαν ως άνθρωπον ταραξίαν και επίφοβον. (Απομνημονεύματα, σ. 13) Ο Παπαφλέσσας όμως ήταν ένοπλος και είχε μαζί του ενόπλους συνοδούς του και δεν τόλμησαν να τον συλλάβουν. Τους προειδοποίησε ότι αν δεν οπλιστούν, οι Τούρκοι θα τους συλλάβουν άοπλους και θα τους θανατώσουν.

Οι Τούρκοι είχαν πληροφορηθεί ότι κάτι συνέβαινε και οι ραγιάδες ετοιμάζονταν για εξέγερση. Πράγματι, σύντομα μετά, στις αρχές Μαρτίου, ο τοποτηρητής πασάς της Τρίπολης, μετά την αναχώρηση του Χουρσίτ Πασά για τα Γιάννενα, σκέφτηκε ως τον καλύτερο τρόπο ν αντιμετωπίσει την απειλή επανάστασης ήταν να καλέσει στην Τρίπολη τους ΄Ελληνες πρόκριτους και να διατάξει όλους τους άλλους να παραδώσουν ό,τι όπλα είχαν στην κατοχή τους. Το γεγονός αυτό επέσπευσε την επανάσταση. Μερικοί αρχιερείς και άλλοι πρόκριτοι πήγαν στην Τριπολιτσά, κρατήθηκαν ως όμοιροι, και μόλις άρχισαν οι ένοπλες συγκρούσεις φυλακίστηκαν. Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός με άλλους κίνησε για την Τριπολιτσά αλλά όταν έφτασαν στα Καλάβρυτα άρχισαν να το ξανασκέφτονται. ΄Ο,τι και να έκαναν, έτσι κι αλλιώς έβαζαν τη ζωή τους σε κίνδυνο. ΄Επρεπε να επιλέξουν μεταξύ δύο κακών. Αποφάσισαν να μην πάνε στην Τριπολιτσά και άρχισαν να προβάλουν δικαιολογίες για τη μη προσέλευσή τους.

Ο Παπαφλέσσας παρακινούσε άτομα όπως ο Νίκος Σουλιώτης να προβαίνουν σε σκοτωμούς και βίαιες ενέργειες κατά των Τούρκων για να δημιουργηθεί κατάσταση σύγκρουσης και έφυγε από την Αχαΐα στη Μεσηνία και μετά στη Μάνη. Η Μάνη στις 17 Μαρτίου κήρυξε επανάσταση, και στις 22 Μαρτίου Μανιάτες με επικεφαλής τον Πετρόμπεη, τον Κολοκοτρώνη και τον Παπαφλέσσα μπήκαν στην Καλαμάτα που στις 23 Μαρτίου την απελευθέρωσαν χωρίς αντίσταση. Με την απελευθέρωση της πόλης ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης έκανε την περίφημη διακήρυξη προς τις μεγάλες Ευρωπαϊκές δυνάμεις της εποχής ζητώντας τη συμπαράστασή τους και έκφρασε την αποφασιστικότητα των Ελλήνων ν αποκτήσουν την ελευθερία τους ή να πεθάνουν. Στις 24 Μαρτίου 1821 τελέστηκε δοξολογία στον ποταμό της Καλαμάτας με τους 24 ιερείς της πόλης, 5.000 ένοπλους πολεμιστές και ολόκληρο το λαό. Ο ΄Αγγλος ιστορικός της Επανάστασης George Finlay δίνει μια παραστατική περιγραφή της ατμόσφαιρας του ιστορικού γεγονότος:

Εικοσι-τέσσερις ιερείς συμμετείχαν, και πέντε χιλιάδες ένοπλοι παρακολουθούσαν. Ποτέ μια επίσημη τελετή της Ορθόδοξης Εκκλησίας δεν γιορτάστηκε με μεγαλύτερη θέρμη, ποτέ οι καρδιές δεν ξεχείλισαν με πιο ειλικρινή αφοσίωση στην Ουράνια Δύναμη, ούτε με πιο θερμή ευγνωμοσύνη στην εκκλησία τους και το Θεό. Πατριωτικά δάκρυα κυλούσαν στα πρόσωπα των άγριων πολεμιστών, και αδίστακτοι κλέφτες και ληστές έκλαιγαν με αναφυλλητά σαν παιδιά. ΄Ολοι εκείνοι που ήταν παρόντες αισθάνονταν ότι το γεγονός που ζούσαν αποτελούσε έναν σημαντικό σταθμό στην ιστορία του έθνους τους." (Finlay I, σ. 150)

Αυτό το ιστορικό γεγονός είναι συγκεκριμένο και τεκμηριωμένο σε αντίθεση με το υποτιθέμενο γεγονός της Αγίας Λαύρας που επισκιάζεται από ιστορικές αντιφάσεις, θρύλους και μύθους. Μετά την απελευθέρωση της Καλαμάτας, ο Κολοκοτρώνης με τον Παπαφλέσσα προχώρησαν προς τα ενδότερα για την απελευθέρωση του κέντρου της Πελοποννήσου.

Στην Αχαΐα η επανάσταση ξαπλώθηκε ταυτόχρονα με την Καλαμάτα. Οι επαναστάτες κατέλαβαν τη Βοστίτσα γύρω στις 23 Μαρτίου και οι Τούρκοι έφυγαν για τα Σάλωνα. Στις 21 Μαρτίου χτύπησαν τα Καλάβρυτα και στις 26 οι Τούρκοι παραδόθηκαν. Στις 22 Μαρτίου εξεγέρθηκε και η Πάτρα. Η εξέγερση μεταδόθηκε με τις πυρπολήσεις σπιτιών Ελλήνων και Τούρκων και οδομαχίες. Η Πάτρα, την περίοδο εκείνη, ήταν μια ανθούσα εμπορική πόλη με περίπου 12 χιλιάδες ΄Ελληνες και 6 χιλιάδες Τούρκους που με την επανάσταση καταστράφηκε. Ο Μακρυγιάννης που παρευρισκόταν εκεί εκείνες τις ημέρες, για συγκέντρωση πληροφοριών, δίνει την ατμόσφαιρα της πόλης που περνάει στην επανάσταση. Δίνουμε μερικά αποσπάσματα από τις εμπειρίες του:

Τον Μάρτιο μήνα (13 Μαρτίου), πήρα κάμποσα χρήματα και πέρασα (από την ΄Αρτα) εις την Πάτρα. (...) Αναχώρησα και πήγα σ έναν μεγάλον έμπορον πως ψωνίζω πράμα, να σηκώνω κάθε υποψία όσο να εξετάξω τα τρέχοντα εκεί, να μάθω. (...) Του λέγω ...τι ετοιμασίες έχετε; Του Κολοκοτρώνη στείλαμε κάμποσα χρήματα εις Ζάκυνθο ... και είναι εις την Μάνη. Και άλλη ετοιμασία δεν έχομε. Του λέγω: Αυτά τα χρήματα, όπου βλέπω θεμωνιά τάλλαρα (και γράφαν και πεντάξι γραμματικοί), δεν τα στέλνεις πουθενά να χρησιμέψουν δια του λόγου σου και δια την πατρίδα; Μου λέγει: Τι στοχάζεσαι, αυτό το Ρωμαίγικο θα κάμη άργητα να γένη; Θα κοιμηθούμε με τους Τούρκους και θα ξυπνήσουμε με τους Ρωμαίγους, Είπα κι εγώ: Μεγάλοι άνθρωποι ξέρετε μεγάλα πράματα. Εγώ μικρός, ξέρω ολίγα∙ κάμετε ό,τι σας φωτίσει ο Θεός. (...) Σε δυο μέρες χτύπησε ντουφέκι σ την Πάτρα. Οι Τούρκοι κάμαν κατά το κάστρο και οι Ρωμαίγοι την θάλασσα. Τότε πήρα καμιά δεκαριά παιδιά από το καράβι με τ άρματά τους και βήκαμε έξω. Εις τη Ντογάνα κουβαλιώνταν ο κόσμος και γιόμισε η θάλασσα γυναικόπαιδα, ως το λαιμό μέσα. Τότε βλέπω και το φίλο μου τον πραματευτή∙ έφερνε σ το να του χέρι την φαμελιά του (τη γυναίκα του) και σ τ άλλο τα παιδιά του και τίποτας άλλο από τόσον βιον οπούχε όπου θα ξύπναγε ναύρη Ρωμαίϊκον. Μεγάλοι άνθρωποι, μεγάλα λάθη∙ οι μικροί θα κάμουν μικρά. Τους πήρα και τους πήγα μέσα εις το καράβι και τους παρηγορούσα. Στάθηκα εκεί και την άλλη ημέρα και πέρασα εις Μισσολόγγι. ( Απομνημονεύματα, σσ. 19-22) Ο Μακρυγιάννης πέρασε στο Μεσσολόγγι και επέστρεψε στην ΄Αρτα αφού συναντήθηκε με Πατρινούς Φιλικούς και τον Οδυσσέα Ανδρούτσο που περνούσε στο δρόμο του από την Ιθάκη προς την Ανατολική Στερεά Ελλάδα.

Οι οδομαχίες στην Πάτρα αρχισαν στις 22 Μαρτίου, στις 25 Μαρτίου ο Παλαιών Πατρών Γερμανός έφτασε στην Πάτρα και στις 26 Μαρτίου κήρυξε την επανάσταση και έκανε επίσης μια διακύρηξη στην Πλατεία Αγίου Γεωργίου. Σε λίγες μέρες, όμως, έφτασε ο Γιουσούφ Πασάς με στόλο και ανεφοδιασμό για τους πολιορκημένους Τούρκους, και αναπτέρωσε το ηθικό τους.

Πολλοί πίστευαν ότι η επανάσταση θα ήταν ένα εύκολο σύντομο συμβάν. Κράτησε οχτώ χρόνια αγώνα, θανάτων, τραυματισμών, πείνας, προσφυγιάς, εξαθλίωσης. Ολοκαυτωμάτων και εμφυλίων πολέμων. ΄Ηταν μια μακρά οδυνηρή εγκυμοσύνη από την οποία γεννήθηκε το μικρό ελληνικό κράτος του 19ου αιώνα.

* Δρ Χρήστος Ν. Φίφης είναι Honorary Research Associate στη Σχολή Ιστορίας και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου La Trobe).

 

   
Designed & Developed by Michael Ppiros
  COPYRIGHT 2010 Greek Community Tribune All Rights Reserved