THE ONLY GREEK NEWSPAPER PUBLISHED IN SOUTH AUSTRALIA ENGLISH ΕΛΛΗΝΙΚΑ  
   

Αρχική Σελίδα

Διεθνή

Ελλάδα

Κύπρος

Αυστραλία

Παροικιακά

Αθλητικά

Άρθρα - Απόψεις

Πολιτισμός

Ιστορία

Υγεία

Επιστίμη

Αρχείο

Ανακοινώσεις

Ποιοί Είμαστε

Επικοινωνία

Σύνδεσμοι

Φωτογραφίες

Βίντεο

 

 


Renmark Paringa Council


Ραδιοφωνικο ιδρυμα Κυπρου


Ελληνικη Ραδιοφωνια τηλεοραση

 

 

Η Επανάσταση του 1821. Μια κοινωνία σε εξέγερση

Toυ Χρήστου Φίφη

Drymon9@gmail.com

ΜΕΛΒΟΥΡΝΗ

 

Μάρτιος 2015

Να χαιρετήσουμε τη νέα Ελληνική κυβέρνηση του Αλέξη Τσίπρα. Να της ευχηθούμε καλή επιτυχία στο όντως δύσκολο έργο της. Για να αξιολογηθεί θα χρειαστεί να της δοθούν μερικοί μήνες για να δώσει κάποια δείγματα γραφής πέρα των προεκλογικών ενθουσιώδων λόγων.

 

Ερχόμενοι στο μήνα της επετείου της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, κάνει επίκαιρη μια αναφορά στο μυθιστόρημα Καταβολές της Γιώτας Κριλή. Είναι ένα ιστορικό μυθιστόρημα που δημοσιεύτηκε το 2013. Απεικονίζει αδρά τη ζωή της ελληνικής κοινωνίας στη διάρκεια της απελευθερωτικής επανάστασης 1821 1828, ιδιαίτερα στο χώρο της Πελοποννήσου. Στο μυθιστόρημα, μαζί με τις χάρες και μικρές χαρές της καθημερινής ζωής, απεικονίζονται επίσης οι βιαιότητες του πολέμου, τα πάθη του βασανισμένου λαού, οι αγριότητες των εμφυλίων πολέμων. Μια απελευθερωτική επανάσταση έχει τις αγριότητές της και ιδιαίτερα οι εμφύλιοι είναι οι σκοτεινές πλευρές μιας επικής εποχής που οι επίσημοι δάσκαλοι, συγγραφείς και ταγοί προσπαθούν συχνότατα κακώς βεβαίως- να τα ξεχνούν, να τα προσπερνούν, να τα εξωραΐζουν. Ιστορία όμως είναι το όλο, όχι το μέρος. Μόνο το μέρος κάνει την εικόνα μονοδιάστατη και θολή. Οι γενιές είναι και παρόμοιες και διαφορετικές και γνωρίζουν τον εαυτό τους, αν η ιστορία διδάσκει κάτι, μέσα απο το διαχρονικό και διαγενιακό διάλογο. Θα παραθέσω μια όσο το δυνατόν σύντομη επισκόπηση μερικών εικόνων των χρόνων της επανάστασης μέσα από το μυθιστόρημα και αναφορές από διαφόρες άλλες ιστορικές πηγές.

 

Είναι γνωστό ότι η προ-επαναστατική Ελληνική κοινωνία ήταν ταξική και ανομοιόμορφη. Υπήρχαν οι κοτσαμπάσηδες και το ανώτερο ιερατείο, οι ναυτικοί και οι έμποροι, οι κολίγοι, οι χωρικοί και οι φτωχοί, οι κλεφτες και οι πειρατές. Και υπήρχαν βέβαια οι Τούρκοι, οι αγάδες, οι στρατιώτες. Οι Τούρκοι ήταν οι λιγότεροι αλλά είχαν τα όπλα, την εξουσία και τις μεγάλες περιουσίες. Ιδιαίτερα στην Πελοπόννησο οι Τούρκοι ήταν το 10% του συνολικού πληθυσμού. Οι κοτσάμπσηδες δεν διέφεραν πολύ από τους αγάδες Τούρκους, μόνο στη θρησκεία, οι μεν πήγαιναν στην εκκλησία, οι άλλοι στο τζαμί αλλά όπως λέει και ο Φωτάκος είχαν κοινά συμφέροντα. Πολλές από αυτές τις πτυχές αντικατοπτρίζονται στο μυθιστόρημα της Κριλή.

 

Δεν ανταποκρίθηκαν όλοι οι ΄Ελληνες με την ίδια προθυμία στο κάλεσμα του αγώνα. Και εκείνοι που ανταποκρίθηκαν το έκαναν από διαφορετικά κίνητρα.

΄Ηταν ο ταραξίας Παπαφλέσσας που αναστάτωνε του πάντες με τον επαναστατικό του ζήλο. Εμψύχωνε τους σκλαβωμένους με πληροφορίες ότι ήδη κατέβαινε ο ρωσικός στρατός... Τάραξε και την άνεση μερικών κοτζαμπάσηδων. Ο Παλαιών Πατρών Γερμανός τον αποκαλούσε άρπαγα, ανήθικο, αλήτη, ασυνείδητο που δεν φρόντιζε για τίποτα άλλο παρά ...πώς να πλουτίσει από τις λεηλασίες, ... Προσπάθησαν να τον φυλακίσουν, να τον θανατώσουν και να ματαιώσουν την επανάσταση. ... (Κριλή, σ. 54)

Ο Κολοκοτρώνης αναφέρει ότι μάλωνε με τον Κοτζαμπάση Ζαΐμη γιατί ο τελευταίος υπέβλεπε και φοβόταν την ενότητα των στρατιωτικών.... Μού είπε: Κολοκοτρώνη, Κολοκοτρώνη έξι χρόνους πασχίζεις να ενώσεις τα άρματα και ουδέ σε άφησα να τα ενώσεις, ουδέ θέλει σε αφήσω. Του βάρεσα παλαμάκια λέγοντάς του: Εύγε καλέ πατριώτη, όπου δεν αφήνεις να ενωθούν τα άρματα, και αν ήταν ενωμένα δεν έκαιε ο Ιμπραήμης τα χωριά και να σκλαβώνει τον κόσμο. (παράθεμα της Κριλή από τα Απομνημονεύματα του Κολοκοτρώνη). Και το παράθεμα συμπληρώνεται στο μυθιστόρημα με την αναφορά στη λαϊκή φράση: Τι Μπραΐμης τι Ζαΐμης! (Κριλή, σ. 378)

 

΄Ενα διαρκές πρόβλημα των επαναστατών που φαίνεται και μέσα από τις σελίδες του βιβλίου ήταν η προετοιμασία και η οργάνωση ή οι ελλείψεις του στρατού τους:

 

Δεν γίνεται τίποτα με τ άρματα. Δεν ενδιαφέρεται η κυβέρνηση της χώρας. Δεν εφοδιάζει τα στρατεύματα. Πώς θα πολεμήσουν νηστικοί και χωρίς άρματα; Δεν κρατιέται έτσι ο Ιμπραήμης... (σ. 364) Ο εφοδιασμός του στρατού στηρίζονταν στα λάφυρα, την αντοχή, τη σκληραγωγία. Δεν υπήρχε ιππικό, ούτε οργάνωση, ούτε πειθαρχία.

 

Ο Αμερικανός φιλέλληνας γιατρός Χάου στις ημερολογιακές του καταγραφές της επαναστατικής περιόδου σημειώνει:

(Ο ΄Ελληνας στρατιώτης) μεταφέρει μαζί του το κρεββάτι του, το τραπέζι του, το κάθισμά του δηλαδή την κάπα του η οποία είναι όλα αυτά. Το μαχαίρι του είναι το σπαθί του, το πηρούνι του, το κουτάλι του. Δεν έχει άλλη αλλαξιά ρούχα, ούτε βγάζει αυτά που φοράει, ίσως μόνο μια φορά στους τρείς μήνες... (Χάου, 1973, 136-7). Η φουστανέλα του είναι το μαντήλι του, το τραπεζομάντηλό του και η πετσέτα του. (1973, σ.35).Η αντοχή στην πείνα ήταν μια άλλη δοκιμασία του επαναστατικού στρατού. Αν τα πράγματα ήταν ευνοικά, οι στρατιώτες είχαν στη διάθεσή τους ελιές, σύκα, ψωμί. Συχνότατα, όμως, τρέφονταν με χόρτα, σαλιγκάρια, κρέας γαϊδάρου ή έμεναν νηστικοί για μέρες. Συμπληρώνει ο Χάου:

΄Εχω κάνει μήνες χωρίς τίποτα άλλο, παρά μόνο σαλιγκάρια του βουνού, ψημένες σφήκες, εβδομάδες χωρίς ψωμί, και μέρες χωρίς μπουκιά από οτιδήποτε τροφή. Αλλοίμονο στα χαμένο γαϊδουράκι ή γίδι που θα έπεφτε στο δρόμο μας τότε. Αμέσως σφαζόταν, λιανιζόταν και το κρέας του κομμένο βιαστικά σε μικρά κομμάτια ψήνονταν όπως όπως πρόχειρα ή το καταβροχθίζαμε μισοάψητο. (Χάου, 1973, 36).

 

΄Ενα επαναλαμβανόμενο σημείο του βιβλίου είναι οι εμφύλιοι πόλεμοι. Οι εμφύλιοι πόλεμοι αρχίζουν έστω και μεμονομένα από την αρχή.

Στην Α΄ ΄Εθνική Συνέλευση που μόλις τελείωσε, συνομότησαν οι Φαναριώτες και οι κοτζαμπάσηδες μαζί με τους Υδραίους μεγαλοκαραβοκύρηδες ενάντια στον Υψηλάντη και τους κλεφτοκαπεταναίους, (είπε ο Καπετάν Δημητρός.) Μας έβγαλαν εμάς τους Φιλικούς. Κατάργησαν το Φοίνικα... Δολοφόνησαν το μεγάλο πατριώτη, τον Αντώνη Οικονόμου. ΄Ηταν εκείνος που ξεκίνησε την Επανάσταση στην ΄Υδρα. Δολοφόνησαν και τον Παναγιώτη Καρατζά που ξεκίνησε την επανάσταση στην Πάτρα... Δυστυχώς τώρα ΄έχουμε αποχτήσει και εσωτερικό εχθρό.

 

-Να φυλάγεστε είπε η μάνα. Τα Χριστούγεννα ο Αργύρης μπήκε στην εκκλησιά σαν τον μπόγια με τους μπράβους του. Δεν χαιρέτησε κανέναν. (Κριλή, σσ. 159-60)

 

Ο Οικονόμου και ο Καρατζάς ήταν μέλη της Φιλικής Εταιρείας.

Το 1824 ο Κολοκοτρώνης ήρθε σε εχθροπραξίες με την αντίπαλη κυβέρνηση του Υδραίου Γεωργίου Κουντουριώτη. Ο Κουντουριώτης ήταν πιθανόν ο πιο πλούσιος ΄Ελληνας της περιόδου, μεγαλοκαραβοκύρης. Δεν είχε αρκετή μόρφωση και δίσταζε να αναλάβει την προεδρία της κυβέρνησης Πρωθυπουργία. Ο Μαυροκορδάτος, που οι αντίπαλοί του δεν θα τον άφηναν να αναλάβει ο ίδιος, πίεσε τον Κουντουριώτη να αναλάβει: Εσύ θα είσαι το καράβι, του είπε, και εγώ το τιμόνι. ΄Εφεραν στην Πελοπόννησο τον Γκούρα με τα Ρουμελιώτικα στρατεύματα που καταπίεσαν τον πληθυσμό, σε έναν ανοιχτό εμφύλιο πόλεμο. Σε μια μάχη το Νοέμβριο του 1824 σκοτώθηκε ο γιος του Κολοκοτρώνη Πάνος, ο Κολοκοτρώνης παραδόθηκε και με τους συνεργάτες του φυλακίστηκαν σε μοναστήρι στην ΄Υδρα μέχρι την εισβολή του Ιμβραήμ στην Πελοπόννησο. Το 1826-27, παρότι η επανάσταση έπνεε τα λοίσθια μαινόταν ένας εμφύλιος στο Ναύπλιο. Ο Θοδωράκης Γρίβας είχε καταλάβει το Κάστρο και λήστευε τους κατοίκους του Ναυπλίου.

 

Οι φίλοι του Αντρέα στο Ναύπλιο είχαν στριμωχθεί στο παράθυρο και αγνάντευαν στο δρόμο. Θα περνούσε ο φρούραρχος του Παλαμηδιού. Κατέβαινε να υποδεχτεί την Αντικυβερνητική Επιτροπή που θα υπηρετούσε μέχρι να έρθει ο κυβερνήτης. Πορευόταν μεγαλοπρεπέστατος και θριαμβευτικός σαν σατράπης, με συνοδεία εκατοντάδων στρατιωτικών. Μπροστά του πήγαιναν καμιά πενηνταριά στρατιώτες με μακριά μαχαίρια, όπως, οι τζοχανταραίοι του Αλή Πασά. Ακολουθούσε εκείνος χαρούμενος και ανάλαφρος πάνω στο άλογο...

-Αμαν ο Αρχιληστής! ...΄Εγινε ο χαϊδεμένος της προσωρινής κυβέρνησης. ΄Εκανε στραβά μάτια στις λεηλασίες και συνωμοτούσε μαζί του πως να εξοντώσουν το γέρο που πολεμούσε τον Ιμπραήμ. (Κριλή, σ. 408-9)

 

Στην απελπισία τους οι άνθρωποι δεν ξεχνούν να υπομένουν και να ελπίζουν:

-Στην υγεία μας! Υγεία και ειρήνη για να γιάνουν οι λαβωματιές. Εφτά χρόνια στην κόψη του σπαθιού και στην μπούκα του τουφεκιού. Τρώει η μαύρη γη τα παλικάρια. Σακάτεψαν τα νιάτα. Μου πήραν τη Μαριγώ μου στη σκλαβιά! Η φωνή του τσάκισε...

 

_΄Οσο υπάρχει ζωή, υπάρχει κι ελπίδα. ΄Εχουν πάρει και τα δικά μου αδέρφια και ολόκληρες τις φαμελιές των συντρόφων απ εδώ, είπε ο καπετάνιος. Σιωπούσαν. Ξαφνικά κίνησε τραγούδι και η φωνή του αντίχησε βραχνή και παραπονιάρικη. Τον συντρόφεψε η παρέα.

 

Ο Κούκος φέτος δε λαλεί, ούτε και θα λαλήσει/ παρά η τρυγόνα η χλιβερή το λέει μοιρολόγι./ Φέτος μας ήρθεν Αραπιά και κόβει και σκλαβώνει... (Κριλή, σσ.. 463-4)

 

Κοφτός διάλογος των χαρακτήρων που ζωντανεύει με το δημοτικό τραγούδι την ατμόσφαιρα της περίστασης.

 

Ενα τελευταίο παράθεμα από την τελευταία σελίδα του βιλίου που δείχνει την ελπίδα, το διάλογο μεταξύ των γενεών, μια αίσθηση συμμετοχής στο γλέντι νεκρών και ζωντανών. Μια διαγενεακή μέθεξη στη ζωή που συνεχίζεται. Είναι στο τέλος της Επανάστασης κι η Κριλή βάζει τον Κολοκοτρώνη στο Αηδονοχώρι να βαφτίζει δυο αγόρια σε μια κοινή βάφτιση τριών παιδιών:

΄Εγινε διπλός ο χορός. Χόρεψαν μπροστά οι κουμπάρες, οι κουμπάροι, οι γιαγιάδες και οι παππούδες. Χόρεψε και η Βασίλαινα που ένιωθε την κόρη της αναστημένη στη νεοφώτιστη Τασούλα. Μπήκε κι ο Μαστρο-Δήμος μπροστά. Σήκωσε το χέρι και έπαυσε τα όργανα. Κίνησε το χορό τραγουδώντας:

Να ταν τα νιάτα δυο φορές, τα γηρατιά καμία,/ να βάνω το φεσάκι μου, να βγαίνω στο παζάρι,/ για να πουλάω γεράματα και ν αγοράζω νιάτα/ Ν ανέβω πάνω στα βουνά, στα κλέφτικα λημέρια/ και να σφυρίξω κλέφτικα, να μαζευτούν οι κλέφτες... (Κριλή, σ. 492)

 

( Ο Δρ Χρήστος Ν. Φίφης είναι επίτιμος ερευνητής στη Σχολή Ιστορίας και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου La Trobe της Μελβούρνης)

 

 

 

The Cyprus
 News Agency



Lapithos

 
Designed & Developed by Michael Ppiros
  COPYRIGHT 2010 Greek Community Tribune All Rights Reserved