THE ONLY GREEK NEWSPAPER PUBLISHED IN SOUTH AUSTRALIA ENGLISH ΕΛΛΗΝΙΚΑ  
   

Αρχική Σελίδα

Διεθνή

Ελλάδα

Κύπρος

Αυστραλία

Παροικιακά

Αθλητικά

Άρθρα - Απόψεις

Πολιτισμός

Ιστορία

Υγεία

Επιστίμη

Αρχείο

Ανακοινώσεις

Ποιοί Είμαστε

Επικοινωνία

Σύνδεσμοι

Φωτογραφίες

Βίντεο

 

 


Renmark Paringa Council


Ραδιοφωνικο ιδρυμα Κυπρου


Ελληνικη Ραδιοφωνια τηλεοραση

 

 

ΝΙΚΟΣ ΝΟΜΙΚΟΣ

Ποίηση και η ουσία της ζωής

 

ΑΡΘΡΟ

Του Δρ Χρήστου Ν. Φίφη

ΜΕΛΒΟΥΡΝΗ

 

Σεπτέμβριος 2011 

Σε μια εκδήλωση του Ελληνοαυστραλιανού Πολιτιστικού Συνδέσμου Μελβούρνης αναφέρθηκα στην ποίηση του Μελβουρνιώτη ποιητή Νίκου Νομικού. Ο ΝΝ γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια το 1934 και μεγάλωσε εκεί στα χρόνια του Δεύτερου Παγκοσμίου πολέμου. Σπούδασε στο Γαλλικό Γυμνάσιο και επίσης ασχολήθηκε με την ζωγραφική. Ο πόλεμος του 1940, το πεθαμένο αδελφάκι, οι βόμβες του Ρόμελ που περνούσαν πάνω από το βυσσινί σπίτι, ο προσωπικός του ναυαγοσώστης,  ο σπαθόκρατος αρχάγγελος-Ταξιάρχης, η παραμονή στην Αθήνα, η μετανάστευση το 1964 στη Μελβούρνη, όλα μπήκαν στο μνημονιακό του εικονοστάσιο και απηχούνται στην ποιητική του έκφραση που τη χαρακτηρίζει η οδύνη μιας λυρικής τρυφερότητας.

Η μνήμη του αδερφού επεκτείνεται και στους αναγνώστες του, τ αδέρφι ή αδέρφια στους οποίους απευθύνει τα μηνύματά του. Η Αλεξάνδρεια επίσης συχνά μπαίνει στις αναμνησιακές αναφορές του, η ελληνιστική και η παροικιακή Αλεξάνδρεια για την οποία εγείρει και τρέφει τη λαχτάρα να τη μεταφυτέψει, στη Μελβούρνη και την Αυστραλία, αναπόφευκτα ανεπιτυχώς.

Στη δεύτερη συλλογή του Ηχορροές και Σύμβολα του Νότου, ο ποιητής επιλέγει την άσκηση της μοναξιάς από την καθημερινή τριβή με τον κόσμο της αδικίας, της καταπίεσης και της εκμετάλλευσης το ψυχοφθόρο σκοτάδι που αποπνέει το μεγαλύτερο μέρος της ανθρωπότητας. Αισθάνεται πως μόνο μέσα στο διανοητικό ασκητικό του κελί, με τους ποιητές και την ποίηση, μπορεί να διαφυλάξει τον κόσμο του ακηλίδωτο από την απειλή της φθοράς και της διαφθοράς, μπορεί να διαφυλάξει τη σκέψη του ελεύθερη και το όραμα του κόσμου του αναλλoίωτο για να το μεταδώσει στον ευήκουο αναγνώστη του. Η ποίησή του δίνει τη διττή αίσθηση της ιερότητας των εικόνων και της ομορφιάς των λέξεων και των ήχων. Ο Νομικός ασχολήθηκε εκτός από τις εικόνες της ζωγραφικής και με την ψαλτική. Συχνά το λεξιλόγιό του διανθίζεται με εκκλησιαστικές εικόνες και ιερούς συνειρμούς.

Στο Επενδύσεις στο Ηλιοβασίλεμα, ο ομιλητής απευθύνεται στο φιλειρηνιστή συγγραφέα Αλέκο Δούκα, (που σκοτώθηκε σε αυτοκινητιστικό ατύχημα το 1963 στη Μελβούρνη), να υπενθυμίσει ότι οι οι ποιητές και οι αγωνιστές είναι πάντα λίγοι και μόνοι ενάντια στους παντοκράτορες του κόσμου και τα λυκόσκυλα των δαιμόνων:  Πού είσαι να δεις τι βουβάλα έγινε τούτη η ζωή/ που κουβαλάει πεθαμένους τους φτωχούς προς βρώση των κακούργων...

Ο Νομικός στο ποιητικό του ασκητήριο μελετά την τάξη των πραγμάτων που συχνά τη βρίσκει στρεβλή και απάνθρωπη και διαμορφώνει το δικό του προσωπικό λόγο. Στο ποίημα Σχηματική νυχτωδία ο τρόπος έκφρασης του Νομικού γίνεται ιδιαίτερα προσωπικός, σχεδόν ερμητικός: Απόψε βρεθήκανε χυμένα τα γιασεμιά/ πάνω στο ζωντανό τραπέζι με την ιερή βίβλο/ των άσπρων σου μαλλιών...

 

Οι συνειρμοί της ιερής βίβλου των άσπρων μαλλιών αναφέρονται στο Γάλλο ποιητή Απολιναίρ και την ποίησή του. Στοχάζεται ότι η ποίηση τον βοηθά ν αντιμετωπίσει μέσα στη νυχτωδία των ανέμων το αισχρό ιερατείο της φθαρτής εγκοσμιότητας και να ξανοίξει τη γραφή της μέσα φλόγας. Στον κόσμο αυτό της ψυχοπνευματικής αλλοτρίωσης ο Νομικός εξερευνά την ουσία της ζωής, τον κόσμο που είναι πέρα από τη βία της καθημερινότητας, πέρα από τις ασχήμιες της επιβολής των κάθε λογής κατεστημένων, είτε αυτά είναι πολιτικά, είτε οικονομικά, είτε καταναλωτικά, είτε πνευματικά αισχρά ιερατεία. Ο κόσμος βρίσκεται σε κίνδυνο από τους πολέμους, αλλά και από την κατανάλωση, την εκμετάλλευση και τη μόλυνση του περιβάλλοντος. Οι νεκροθάφτες της ζωής απειλούν στο τέλος του εικοστού αιώνα το οξυγόνο της ζωής, το μερτικό όλων μας. Ο ασθενής κόσμος βαδίζει στο σύνορο του 2000 μ. Χ. σαν ένας ανίατος καρκινοπαθής. Σ αυτό τον ασθενή κόσμο ο ποιητής προτάσσει ως αντίδοτο τον κόσμο της ποίησης: πιες τ αθάνατο νερό του Ομήρου. Αισθάνεται να ανήκει στους ποιητές που μάχονται το σκότος της βαθιάς νύχτας. Με την ενδότερη βλέψη του ευαγγελίζεται το ξημέρωμα μιας νέας μέρας, μιας μυστικής θάλασσας και μιας ανέγγιχτης πράσινης γης με καθαρό πόσιμο νερό, όπως λέει στον αναγνώστη του με το ποίημα Πυρήνες Μυστικής Θάλασσας.

 

Οι Ηχορροές και Σύμβολα του Νότου είναι ένας υπαινιγμός ότι ο ποιητής χρησιμοποιεί ηχητικά αποτελέσματα λέξεων και φράσεων σε συνδυασμό με τα σύμβολα του Νότου, όπου ζει από το 1965. Η Μαρία Ηροδότου παρατηρεί ότι τα σύμβολα του Νομικού σε αυτή τη συλλογή είναι γενικότερα, είναι προσωπικά, αλλά δεν είναι ιδιαίτερα παρμένα απ τη ζωή των Αντιπόδων. Πιθανόν, λέει η Ηροδότου, τα σύμβολα αναφέρονται ως σύμβολα του Νότου γιατί ο ποιητής ζει και δημιουργεί στους Αντίποδες. (Αντίποδες, αρ. 41-42, 1997, σ.12) Πράγματι, αυτό ευσταθεί, εκτός ίσως από τις αναφορές στην απεραντοσύνη των ευκαλύπτων και τα δυο αφιερωμένα ποιήματα, ένα στην Αντιγόνη Κεφαλά και το άλλο στην ιθαγενή ποιήτρια Kath Walker.

 

Το ποίημα στην Κεφαλά υπαινίσσεται την απεραντοσύνη της γης των ευκαλύπτων με τους πράσινους αιθέρες και τους πλατιούς ωκεανούς της Terra Australis. Στο ποίημα Στην Kath Walker ο ποιητής μπαίνει στην καρδιά ενός των θεματικών αξόνων του. Η Kath Walker, η δυνατή φωνή των παραδόσεων των ιθαγενών, φέρνει τους αντιποδικούς ψιθύρους απ τις ερημιές της Γιαριγκίλας για τις αδικίες που έγιναν στη φυλή της, τα σκονισμένα μοιρολόγια μιας μεταφορικής νύχτας: ... άσματα απόμακρα/ που όπως και να τ ακούς/ λεν την αλήθεια του καημού τους/ μέσα σ αυτή τη νύχτα..

 

Ο ποιητής ταυτίζεται με τα όνειρα της Kath Walker για δικαιοσύνη και το δικαίωμα των ιθαγενών στη γη τους. Τα όνειρα της Kath Walker γίνονται επίσης σύμβολα του Νομικού στα οποία συνδυάζονται ακουστικοί με οπτικούς συνειρμούς:

...ακούγεται καθαρά η φωναχτή/ οπτασία της μορφής σου.../ ...αφού είν ένα χώμα τούτη η γη/ και η ζωή κυλάει αδελφή μου/ στους ευκάλυπτους με τα παράξενα μουρμουρητά/ και τις χιλιάδες μίλια τα πουλιά της/ που φτάνουν ασταμάτητα μέσα στα όνειρά σου.

 

Οι Οραματικές Ψηφιδώσεις κυκλοφόρησε το 1989, έναν σημαδιακό χρόνο για την πορεία της ανθρωπότητας με το γκρέμισμα του τείχους του Βερολίνου και την κατάρρευση εκ των έσω του υπαρκτού σοσιαλισμού στην Ευρώπη και τη Σοβιετική ΄Ενωση. Ο ποιητής φαίνεται να μένει έκπληκτος με την αδιαφορία των ενδιαφερόμενων λαών να υπερασπιστούν τα καθεστώτα του υπαρκτού σοσιαλισμού. Τι ήταν αυτό που οδηγούσε τους Ανατολικογερμανούς να γκρεμίσουν το τείχος του Βερολίνου ή να περνούν άρον άρον στην αντίπερα όχθη; Τα παλιά συνθήματα φαίνεται ν αλλάζουν πια, να αναδιαμορφώνονται, κατά τον Νομικό, στην έκφραση: Προλετάριοι όλου του παραδείσου λυτρωθείτε (...)

 

Ο ποιητής παρατηρεί υποκρισία στην εξέλιξη των καταρρεόντων καθεστώτων. Τα χαμένα όνειρα της αδελφοσύνης, της ισότητας, της ειρήνης, της απελευθέρωσης  του ανθρώπινου γένους τα  κατασπάραξε ο αιώνιος Μινώταυρος της εξουσίας. Τα καθεστώτα είχαν χάσει την επαφή με την πραγματικότητα, με τον λαό. Λειτουργούσαν για την εδραίωση της εξουσίας τους, όχι για την εξυπηρέτηση των λαών. Η ΛΕΥΤΕΡΙΑ κατά τον ποιητή ήταν ατιμασμένη, η υπόθεση της ειρήνης προβαλλόταν με:

(...) παρελάσεις/ των όπλων εξόντωσης/ και με τους/ κατεψυγμένους/ Δεκεμβριανούς/ χαιρετισμούς/ με κείνα/ τα χαμόγελα/ πάνω στο μεγάλο εξώστη/ που δεν ξεχωρίζεις/ αν είναι ανθρώπινα/ ή βασαλμωμένα είδωλα. (...) Ο κοσμάκης συλλείτουργε/ υποφέρει μονίμως.

 

Συλλείτουργοι φαίνεται να υπονοούνται οι ανήσυχοι μάχιμοι ποιητές του κόσμου.

 

Θ αναφερθώ με συντομία στην ΄Ογδοη Σκιά και την Τρίτη Μετάδοση. Ο Κυριάκος Αμανατίδης στο άρθρο του στους Αντίποδες το 1997 διακρίνει στα βιβλία αυτά, μια κίνηση του Νομικού από το συμβολισμό προς τη Μεταφυσική τα μετά τα φυσικά, κατά τον Αριστοτέλη. Ο Νομικός, λέει ο Αμανατίδης, δέχεται ως δεδομένο ότι πέρα από την εμπειρική πραγματικότητα υπάρχει μια άλλη που διαφεύγει τον αποδεικτικό έλεγχο των αισθήσεων, κατανοητή μόνο με τη διαίσθηση. (Αντίποδες 41 -42, σ. 36)  Στη διαδικασία αυτή η σκέψη και η ενόραση βρίσκονται σε συνεχή διαλεκτική πάλη και ο ποιητής επιχειρεί μια υπέρβαση του αισθητού και του νοητού, επιδιώκοντας την αναζήτηση μιας ενότητας του αισθητού με την άγνωστη ουσία της ζωής, μια συγχώνευση του εγώ με το σύμπαν. (ό. π.)

 

Στο Προοίμιο της ΄Ογδοης Σκιάς ο Νομικός παρατηρεί ότι ο λόγος και οι τέχνες μάς χαρίζουν την αληθινή γνώση της ζωής, της φθοράς και της Anima Mundi (της ψυχής του κόσμου). Ο ποιητής ταυτίζεται με τους ποιητές/ σκαφτιάδες της αβύσσου:

Σκαλίζουμε/  να βρούμε το πέραν/ του φαινομένου./ (...) Γι αυτό/ μάχομαι/ να προφτάσω να πω/ στ αδέλφια/ προτού σωπάσουν/ οι μέρες μου/ τον Ακέραιο λόγο. (σ. 23)

 

Ο τυφλός φαροφύλακας τον διδάσκει να βλέπει πέρα από τη συμβατική πραγματικότητα και αισθάνεται ότι αντιμετωπίζει την ημερομηνία ANCORA IMPARO ότι ακόμη μαθαίνει για τα εντεύθεν και τα εκείθεν της μεγάλης όχθης. Με την ενδότερη βλέψη του και τη χρήση μιας προσωπικής χρησμικής γλώσσας επιχειρεί μια υπέρβαση του αισθησιακού και του νοητού για να κατορθώσει μια κανανόηση της anima mundi και της ουσίας της ζωής.

 

 

* Ο Δρ Χρήστος Ν. Φίφης είναι επίτιμος ερευνητής στη Σχολή Ιστορίας και Ευρωπαϊκών Σπουδών του Πανεπιστημίου La Trobe).

 

 

 

The Cyprus
 News Agency



Lapithos

 
Designed & Developed by Michael Ppiros
  COPYRIGHT 2010 Greek Community Tribune All Rights Reserved