THE ONLY GREEK NEWSPAPER PUBLISHED IN SOUTH AUSTRALIA ENGLISH ΕΛΛΗΝΙΚΑ  
   

Αρχική Σελίδα

Διεθνή

Ελλάδα

Κύπρος

Αυστραλία

Παροικιακά

Αθλητικά

Άρθρα - Απόψεις

Πολιτισμός

Ιστορία

Υγεία

Επιστίμη

Αρχείο

Ανακοινώσεις

Ποιοί Είμαστε

Επικοινωνία

Σύνδεσμοι

Φωτογραφίες

Βίντεο

 

 


Renmark Paringa Council


Ραδιοφωνικο ιδρυμα Κυπρου


Ελληνικη Ραδιοφωνια τηλεοραση

 

 

Η Ελληνική γραφειοκρατία

Μέρος ΙI

 

Οκτώβριος 2011

Παράλληλα με τη σύνταξη του Υπαλληλικού Κώδικα και τη ρύθμιση της λειτουργίας της δημόσιας διοίκησης, η Κυβέρνηση Πλαστήρα ζήτησε από τον Καθηγητή Κυριάκο Βαρβαρέσο να της υποβάλλει έκθεση για το οικονομικό πρόβλημα της χώρας και προτάσεις εξόδου από την κρίση. Στην έκθεση του Καθηγητή συμπεριλαμβάνεται ειδικό τμήμα με προτάσεις όσο αφορά την αναδιοργάνωση της δημόσιας διοίκησης. Πέρα από τις αιτίες δυσλειτουργίας που επισημαίνει και τις προτάσεις που καταθέτει, σημαντικό είναι ότι ο Βαρβαρέσος συνέδεσε την οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας με τη διοικητική μεταρ-ρύθμιση. Μόνο με ριζική αναδιάρ-θρωση του διοικητικού μηχανισμού θα ήταν εφικτή η εφαρμογή πολιτικών προκειμένου να αναπτυχθεί η ελληνική οικονομία, ενώ ταυτόχρονα θα οδηγούσε και στη μείωση των δημοσίων ελλειμμάτων, επισήμαινε (1).

Για τον Βαρβαρέσο, το έργο της διοικητικής αναδιοργάνωσης ήταν το δυσχερέστερο από όσα αντιμετώπιζε η χώρα. Τα κύρια χαρακτηριστικά της διοικητικής ανεπάρκειας ήταν: α) Ο υπερβολικός αριθμός υπαλλήλων. β) Η μεταβολή των ανώτατων και ανώτερων στελεχών της διοίκησης σε όργανα κομματικών και προσωπικών επιδιώξεων. γ) Οι αθρόοι διορισμοί υπαλλήλων χωρίς προσόντα και ήθος. δ) Το στενό γραφειοκρατικό πνεύμα της δημόσιας διοίκησης. στ) Η ανεπάρκεια αποδοχών και η κομματική επέμβαση σε διοικητικά θέματα. Οι παραπάνω δυσλειτουργίες είχαν καθιερωθεί σε μια εποχή κατά την οποία οι ευθύνες και οι υποχρεώσεις της κρατικής γραφειοκρατίας ήταν μέγιστες λόγω της αναδιανομής μέσα από αυτή της οικονομικής βοήθειας (2).

Ως προτάσεις αναδιοργάνωσης ανέφερε τις εξής: α) Απομάκρυνση όλων των στελεχών που συναίνεσαν στην κακή διαχείριση. β) Απόλυση των περιττών υπαλλήλων. γ) Αναπροσαρμογή των μισθών για να καλύπτουν πλήρως τις ανάγκες των υπαλλήλων. δ) Επαναφορά πειθαρχίας. ε) Πλήρης διαφάνεια στους διορισμούς και στις προαγωγές των δημοσίων υπαλλήλων. στ) Αλλαγή νοοτροπίας των δημοσίων υπαλλήλων. ζ) Αναδιοργάνωση της διοικήσεως των επαρχιών και της υπαίθρου. Ως συμπέρασμα θεωρούσε απαραίτητο ότι οι παραπάνω προτάσεις αναδιοργάνωσης θα έπρεπε να εφαρμοστούν από πρόσωπα υπερ-κομματικής συναίνεσης με αναγνωρισμένο κύρος και επιβολή χαρακτήρα (3).

Οι καινοτόμες προτάσεις Βαρβαρέσου δεν βρήκαν την κατάλληλη ανταπόκριση από τις πολιτικές ηγεσίες. Η ελληνική γραφειοκρατία παρέμενε υδροκεφαλική, υπερσυγκεντρωτική, διακρίνονταν για την έλλειψη συντονισμού, διοίκησης, ανεξαρτησίας και διοικητικού ήθους. Στα παραπάνω, αν προσθέσουμε την πολιτική εμπλοκή, τους υπερβολικά λεπτομερείς νόμους, και την απομάκρυνσή της από τις μάζες όλα μαζί δημιουργούσαν ένα παραλυτικό φαινόμενο το οποίο αύξανε τη συνυπευθυνότητα και παραμέριζε την υπευθυνότητα.

Το 1963, η κυβέρνηση της ΕΡΕ σε μια νέα προσπάθεια εκσυγχρονισμού της κρατικής γραφειοκρατίας προσκάλεσε τον Καθηγητή και μέλος του ΟΟΣΑ George Langrod να υποβάλει προτάσεις εκσυγχρονισμού του δημόσιου τομέα (4). Στην έρευνά του ο καθηγητής συμπέρανε ότι η ελληνική κρατική γραφειοκρατία: αντιπροσωπεύει ένα μωσαϊκό από απομονωμένα τμήματα χωρίς επικοινωνία το ένα με το άλλο. Το κάθε τμήμα αποτελεί ένα αυτόνομο κάστρο, περιχαρακωμένο από την υπόλοιπη επικράτεια με σκοπό να αντισταθεί σε οποιαδήποτε εισβολή στο εσωτερικό του (5). Οι προτάσεις του Langrod δεν διέφεραν πολύ από αυτές του Βαρβαρέσου. Ο Langrod επιπρόσθετα είχε προτείνει μεγαλύτερη έμφαση στην τεχνική και επαγγελματική μετεκπαίδευση των δημοσίων υπαλλήλων, στον περιορισμό των προσλήψεων και στη διοικητική αποκέντρωση (6).

Κατά τη σύντομη πα-ραμονή της στην εξουσία, η κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου επιδίωξε να υιοθετήσει τις προτάσεις Langrod με σκοπό τον εκσυγχρονισμό του δημόσιου τομέα. Όμως, λόγω της πολιτικής αστάθειας όλες οι προσπάθειες ακυρώθηκαν. Η δικτατορία με την αιτιολογία ότι ήταν επιβαλλόμενες από κομμουνιστικό δάκτυλο κατάργησε και τις λίγες απομείναντες.

Το δικτατορικό καθεστώς της 21ης Απριλίου επιχείρησε βαθιά επέμβαση στην οργάνωση και τη λειτουργία της δημόσιας διοίκησης. Σκοπό ήταν η απομάκρυνση των υπαλλήλων που ήταν αντίθετοι προς τους κρατούντες και η προώθηση των φιλικά προσκείμενων προς αυτούς. Στην πραγματικότητα, ένα διοικητικό σύστημα το οποίο είναι αποτελεσματικό λειτουργεί κατάλληλα και κάτω από δύσκολες συνθήκες. Το διοικητικό σύστημα ήδη διακατείχετο από έλλειψη οργάνωσης και συντονισμού που επιδεινώθηκαν κατά τη διάρκεια του δικτατορικού καθεστώτος. Κύρια χαρακτηριστικά κατά τη διάρκεια της επταετίας ήταν ότι διορίστηκαν αρκετοί έκτακτοι υπάλληλοι στις υπηρεσίες με σκοπό όχι την καλύτερη λειτουργία τους αλλά τη στήριξη του καθεστώτος. Ταυτόχρονα, επικράτησε έλλειψη εμπιστοσύνης ανάμεσα στους δημόσιους υπάλληλους παράλληλα με την απονομιμοποίηση της διοικητικής μηχανής από μέρους των πολιτών (7).

Κατά τη διάρκεια της μεταπολίτευσης ξεκίνησε μια περίοδος φιλελευθεροποίησης και ανοίγματος του αυταρχικού μεταπολεμικού συστήματος. Κάτω από την ηγεσία του συντηρητικού κόμματος εγκαινιάστηκε ο σταδιακός εκσυγχρονισμός του μετεμφυλιακού κράτους με ένα νέο φιλελεύθερο πρόσωπο. Η συντηρητική παράταξη στην ουσία διατήρησε και εισήγαγε ένα μίγμα από νέους και παλαιούς πολιτικούς ελέγχους, ενέργειες και διοικητικούς οργανισμούς προσπαθώντας να αναμορφώσει την κρατική γραφειοκρατία. Κατ αυτό τον τρόπο δημιουργήθηκε ένα μεταδικτατορικό συντηρητικό γραφειοκρατικό σύστημα ή αλλιώς ένα νεοδημοκρατικό γραφειοκρατικό σύστημα (8).

Δύο ήταν τα κύρια χαρακτηριστικά του νέου συστήματος: α) η αποκλειστική κυριαρχία του συντηρητικού κόμματος πάνω στο διοικητικό μηχανισμό και β) η σε μεγάλη κλίμακα χρησιμοποίηση του διοικητικού μηχανισμού ως τόπου εξυπηρέτησης πελατών. Το πρώτο χαρακτηριστικό δεν ήταν κάτι νέο. Η αποκλειστική κυριαρχία των συντηρητικών στην κρατική γραφειοκρατία είχε ουσιαστικά επιβληθεί μετά την απελευθέρωση από τις δυνάμεις του Άξονα. Κατά τη διάρκεια της επτάχρονης δικτατορίας η τάση είχε ενισχυθεί με την αθρόα απόλυση όσων υπαλλήλων κρίνονταν μη συνεργάσιμοι. Η κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας με νομοθετική πράξη αποκατάστησε άμεσα όλους τους υπαλλήλους που είχαν απολυθεί (9). Πέρα όμως από αυτό, για τα επόμενα χρόνια η εισαγωγή στο δημόσιο ήταν σχεδόν αποτρεπτική για Αριστερούς ή φιλοΑριστερούς πολίτες.

Η παραπάνω πρακτική δεν είχε να κάνει με νομικούς αποκλεισμούς, αλλά κυρίως με τις διαδικασίες που γίνονταν η κάλυψη εκάστοτε δημόσιας θέσης. Για παράδειγμα μόνο όσοι είχαν ανεπτυγμένες πελατειακές σχέσεις με βουλευτές και υπουργούς της συντηρητικής παράταξης ήταν σε θέση να γνωρίζουν τις υπηρεσίες του δημοσίου που επιζητούσαν προσωπικό (10). Ειδικότερη διαλογή γίνονταν στα Σώματα Ασφαλείας και στις στρατιωτικές σχολές, όπου εξακολουθούσαν να κυριαρχούν πρακτικές και νοοτροπίες πλησιέστερα στο δικτατορικό καθεστώς παρά στη φιλελεύθερη δημοκρατία.

Σίγουρα, το νέο σύστημα ήταν πολύ λιγότερο καταπιεστικό και περισσότερο περιεκτικό από το παλαιό. Κάτω όμως από ανοιχτές εκλογικές διαδικασίες και απουσία φανερής καταπίεσης και εκλογικών νοθειών, η επανεκλογή του συντηρητικού κόμματος δεν ήταν αυτονόητη. Κατ αυτό τον τρόπο η συντηρητική παράταξη βασίστηκε στην ικανότητά της να κυριαρχήσει αποκλειστικά στο διοικητικό μηχανισμό και της χρησιμοποίησής του ως πεδίου βολέματος ημετέρων με σκοπό την επανεκλογή. Η παραπάνω πρακτική στηρίχτηκε στις σχέσεις πελατείας-πατρωνίας οι οποίες εξασφάλιζαν την πολυπόθητη θέση στον πελάτη-ψηφοφόρο με σκοπό τη διά βίου υποστήριξη του συντηρητικού πάτρωνα και της παράταξής του.

Κάτω από αυτές τις συνθήκες όλος ο διοικητικός μηχανισμός αλλά και ο ευρύτερος δημόσιος τομέας (ΔΕΚΟ) μεταπολιτευτικά χρησιμοποιήθηκε αποκλειστικά ως χώρος πολιτικής πατρωνίας και εξυπηρέτησης πελατών. Σκοπός του συστήματος αυτού ήταν η επανεκλογή του κυβερνητικού κόμματος, αλλά και ως τρόπος χρησιμοποίησης κρατικών εσόδων με σκοπό την κυβερνητική νίκη στις επόμενες εκλογές.

Σημειώσεις

1. Κ. Βαρβαρέσος. Έκθεσις επί του Οικονομικού Προβλήματος της Ελλάδας. Σαββάλας 2002, σελ 64-5.

2. Κ. Βαρβαρέσος. Έκθεσις επί του Οικονομικού Προβλήματος της Ελλάδας. Σαββάλας 2002, σελ 280-309.

3. Κ. Βαρβαρέσος. Έκθεσις επί του Οικονομικού Προβλήματος της Ελλάδας. Σαββάλας 2002, σελ 280-309.

4. Την εν λόγω έκθεση με τις προτάσεις της, ο καθηγητής George Langrod είχε σκοπό να τη χρησιμοποιήσει ως πρότυπο για όλες τις αναπτυσσόμενες χώρες. Όλη η έκθεση στο George Langrod. Reorganization of Public Administration in Greece. Organization for Economic Co-operation & Development 1965.

5. George Langrod. Reorganiz-ation of Public Administration in Greece. Organization for Economic Co-operation & Development 1965, pp 33.

6. George Langrod. Reorganiz-ation of Public Administration in Greece. Organization for Economic Co-operation & Development 1965, pp 65-109.

7. Ο καθηγητής Danopoulos ο οποίος πήρε συνεντεύξεις από δημόσιους υπαλλήλους που υπηρέτησαν κατά τη διάρκεια της δικτατορίας αναφέρει πως οι περισσότεροι διαπίστωναν πως οι δικτάτορες δεν είχαν ξεκάθαρες ιδέες και σχέδια για το πως θα αντιμετωπίσουν το διοικητικό μηχανισμό, περισσότερα στο C. Danopoulos. The military and bureaucracy in Greece - 1967-1974. Public Administration & Development, Vol. 8, 1988, pp 219-231.

8. Minas Samatas. Debureaucra-tization Failure in Post-Dictatorial Greece. Journal of Modern Greek Studies, vol 11, n: 2 October 1992, pp 190.

9. Νομοθετικό Διάταγμα 76/1974 Περί επαναφοράς απολυθέντων ή εξαναγκασθέντων εις παραίτησιν υπαλλήλων, αποκαταστάσεως υπο-βιβασθέντων και ρυθμίσεως συνα-φών θεμάτων.

10. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να τονιστεί πως οι πελατειακές σχέσεις δεν ήταν ανεπτυγμένες το ίδιο σε όλες τις περιοχές της ελληνικής Πολιτείας. Την πρωτοκαθεδρία κατείχαν η Παλαιά Ελλάδα και η Κρήτη. Αυτό εξάλλου προκύπτει και από τον μεγάλο αριθμό Πρωθυπουργών και Υπουργών από τις περιοχές αυτές. Επομένως, οι συντηρητικοί βουλευτές των εν λόγο περιοχών απολάμβαναν τα προνόμια της κάλυψης θέσεων του κρατικού μηχανισμού μέσω των διορισμών "οπαδών" τους. Η παραπάνω πρακτική στα τέλη της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα δεν φαίνεται να έχει μεταβληθεί δραστικά. Περισσότερα στο Demetrios Argyriades. The ecology of Greek administration, in Peristiany, J. C. (ed.), Contributions to Mediterranean Sociology. Mouton, The Hague 1968, pp. 339-349.

.

George Mitropoulos M. A., Ph. D Candidate, Modern Greek, Sydney University.

 

 

 

The Cyprus
 News Agency



Lapithos

 
Designed & Developed by Michael Ppiros
  COPYRIGHT 2010 Greek Community Tribune All Rights Reserved