THE ONLY GREEK NEWSPAPER PUBLISHED IN SOUTH AUSTRALIA ENGLISH ΕΛΛΗΝΙΚΑ  
   

Αρχική Σελίδα

Διεθνή

Ελλάδα

Κύπρος

Αυστραλία

Παροικιακά

Αθλητικά

Άρθρα - Απόψεις

Πολιτισμός

Ιστορία

Υγεία

Επιστίμη

Αρχείο

Ανακοινώσεις

Ποιοί Είμαστε

Επικοινωνία

Σύνδεσμοι

Φωτογραφίες

Βίντεο

 

 


Renmark Paringa Council


Ραδιοφωνικο ιδρυμα Κυπρου


Ελληνικη Ραδιοφωνια τηλεοραση

 

 

Η Ελληνική γραφειοκρατία

Μέρος ΙV

 

Δεκέμβριος 2011

Οι χρόνιες παθογένειες της κρατικής γραφειοκρατίας - πολιτικοποίηση, υπερσυγκέντρωση, υπερπληθώρα δημοσίων υπαλλήλων, πολιτική πατρωνία, διαφθορά, τονίζονταν ιδιαίτερα κατά την προεκλογική εκστρατεία του 1981 από τους Σοσιαλιστές (1). Εξάλλου οι τελευταίοι από την ιδρυτική τους προκήρυξη μιλούσαν για την ανάγκη εξυγίανσης ολόκληρου του κρατικού μηχανισμού και της διοικητικής του μηχανής (2). Επομένως, το γεγονός της δυσλειτουργίας του δημόσιου τομέα δεν μπορούσε παρά να έχει μια δυναμική αλλαγής των δομών λειτουργίας της κρατικής γραφειοκρατίας.

Η κυβέρνηση του ΠΑ.ΣΟ.Κ αναλαμβάνοντας τη διακυβέρνηση της χώρας προχώρησε σε βαθύτατες μεταβολές στην οργάνωση της δημόσιας διοίκησης εισάγοντας μια νέα φιλοσοφία για τις διοικητικές δομές. Η αντίληψη αυτή αποτυπώθηκε στις ρυθμίσεις του νόμου 1232/1982 ο οποίος ψηφίστηκε κατά τον πρώτο χρόνο άσκησης της εξουσίας.

Σύμφωνα με αυτόν καταργήθηκαν οι οργανωτικές βαθμίδες των γενικών διευθύνσεων όλων των υπουργείων και των αυτοτελών ή αποκεντρωμένων δημοσίων υπηρεσιών καθώς και οι ανώτατοι βαθμοί 1ος και Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής. Οι αρμοδιότητες των οργανωτικών βαθμίδων, βαθμών και θέσεων που καταργήθηκαν, μεταφέρθηκαν στον οικείο υπουργό ο οποίος μεταβίβασε τις μεν αποφασιστικές στους γενικούς γραμματείς, οι οποίοι ήταν μετακλητοί υπάλληλοι, τις δε επιτελικές σε συμβούλους ή συνεργάτες οι οποίοι επίσης ήταν μετακλητοί υπάλληλοι. Οι ειδικοί σύμβουλοι και οι επιστημονικοί συνεργάτες προσλαμβάνονταν με συμβάσεις εργασίας ιδιωτικού δικαίου και αποτελούσαν τον στενό υπηρεσιακό κύκλο των υπουργών. Ταυτόχρονα αποδεσμεύτηκε η προαγωγή από το μισθολογικό κλιμάκιο με αποτέλεσμα να επέλθει μια εξίσωση των δημοσίων λειτουργών.

Με αυτό τον τρόπο το ΠΑΣΟΚ κατάργησε όλη την παλαιά γραφειοκρατική δομή θεωρώντας ότι ήταν τροχοπέδη για την πολιτική του. Παράλληλα μέσα από τα δικά του πελατειακά δίκτυα επιδίωξε τη στελέχωση του δημόσιου τομέα με τα δικά του παιδιά. Με αυτό τον τρόπο το σοσιαλιστικό κόμμα πέτυχε να διασπάσει τις συντηρητικές δυνάμεις που μονοπωλούσαν τον ευρύτερο δημόσιο τομέα και ο οποίος μέχρι την άνοδο των Σοσιαλιστών ήταν αποκλεισμένος για το πλείστον των μη εθνικοφρόνων πολιτών. Οι Σοσιαλιστές κατάφεραν έτσι να ενσωματώσουν τους μέχρι πρότινος αποκλεισμένους από την κρατική γραφειοκρατία δημιουργώντας μέσα από τα πελατειακά δίκτυα των σοσιαλιστικών οργανώσεων το νέο πελατειακό σύστημα της σοσιαλιστικής κυβέρνησης (3).

Κοντολογίς, οι εξαγγελίες του σοσιαλιστικού κόμματος για εκσυγχρονισμό της κρατικής γραφειοκρατίας και ποιοτική αναβάθμισή της δεν υλοποιήθηκαν. Το κόμμα ουσιαστικά επιβλήθηκε στην κρατική γραφειοκρατία και τη μετέτρεψε σε σοσιαλιστικό όργανο με σκοπό να υπηρετεί τους νέους κυβερνήτες προσφέροντας εκλογικά οφέλη. Ενώ στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες η εύρεση εργασίας στη δημόσια διοίκηση στηρίζεται σε αξιοκρατικά κριτήρια και προσόντα (4), αντίθετα στην Ελλάδα αποτέλεσε το κυριότερο εργαλείο πολιτικής πατρωνίας δίνοντας το πλεονέκτημα στο κυβερνόν πολιτικό κόμμα να παραμείνει στην εξουσία και να επιτύχει την επανεκλογή του.

Κατ αυτό τον τρόπο, δεν προκαλεί εντύπωση το γεγονός ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι αυξήθηκαν σταδιακά καθόλη τη διάρκεια της μεταπολίτευσης. Ενώ το 1961 το δημόσιο απασχολούσε 260.000 χιλιάδες υπαλλήλους, το 1971 έφτασαν τους 320.000 χιλιάδες και σχεδόν διπλασιάστηκαν δέκα χρόνια αργότερα για να φτάσουν τις 500.000 χιλιάδες το 1981 (5) και να εκτιναχτούν στις 640.000 χιλιάδες εννέα χρόνια αργότερα (6).

Το αποτέλεσμα ήταν ότι και οι Σοσιαλιστές δεν κατάφεραν τελικώς να μεταμορφώσουν την ελληνική κρατική γραφειοκρατία για την οποία τόσους αγώνες και υποσχέσεις κατέθεσαν. Λίγα μόλις χρόνια μετά την εκλογική επικράτηση του Κινήματος ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας του ΠΑΣΟΚ παραδέχονταν ότι: η δημόσια διοίκηση δεν υπήρξε δημόσια αλλά κομματική διοίκηση εξυπηρέτησης φίλων και άρνησης των πολιτικών αντιπάλων. Ήταν εργαλείο κομματικού πατερναλισμού αλλά και μηχανισμός καταστολής και καταπίεσης. Το ΠΑΣΟΚ από ένα σημείο και μετά ενέδωσε και αυτό στην κομματική χρήση της δημόσιας διοίκησης (7).

Για τον Γεράσιμο Αρσένη το κόμμα του δεν εφάρμοσε καμία αλλαγή. Η δημόσια διοίκηση αντιμετωπίστηκε με την επικράτηση μιας λαϊκιστικής αντίληψης για τον τρόπο στελέχωσης του δημόσιου τομέα και εκτίμησης της ποιότητας και αποδοτικότητας των στελεχών του. Η έλλειψη αξιοκρατικών κριτηρίων για την αξιοποίηση των στελεχών οδήγησε σε μια εξίσωση των πάντων, ανεξάρτητα από ευθύνη, θέση και έργο. Η αντιμετώπιση αυτή ήταν απόρροια της απλοϊκής θέσης ότι η αποδοτικότητα του δημόσιου τομέα ήταν στην καλύτερη περίπτωση μηδενική και η δημόσια διοίκηση δεν είναι μηχανισμός στην υπηρεσία του κοινού αλλά μηχανισμός γραφειοκρατικός και καταπιεστικός. Άρα ότι δίνεται σε μισθούς, ακόμη και σε στελέχη με μεγάλες ευθύνες δεν καταγράφεται στο ενεργητικό της κοινωνίας (8).

Πέρα από την επικράτηση της πελατειακής πρακτικής από τους Σοσιαλιστές, από τις αρχές της δεκαετίας του 80 η δημόσια διοίκηση στερήθηκε πλέον ανώτατων μονίμων υπαλλήλων. Οι τελευταίοι μετατράπηκαν σε σώμα μετακλητών υπαλλήλων που υπηρετούσαν στα γραφεία υπουργών και υφυπουργών διαδραματίζοντας σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση και άσκηση πολιτικής στους επιμέρους τομείς της κυβερνητικής μηχανής. Η νέα αυτή μορφή οργάνωσης της δημόσιας διοίκησης συμπληρώθηκε από τις ρυθμίσεις του νόμου 1558/1985 με τις οποίες προβλέφθηκε, μεταξύ των άλλων, ο θεσμός των ειδικών γραμματέων. Οι ειδικοί γραμματείς εντάχθηκαν στη δημόσια διοίκηση ως μετακλητοί υπάλληλοι οι οποίοι προΐσταντο διοικητικών τομέων που περιλάμβαναν συναφείς υπηρεσίες κάθε υπουργείου.

Με αυτό τον τρόπο, πάνω από την ιεραρχία των μονίμων υπαλλήλων δημιουργήθηκε ένα ευρύ στρώμα μετακλητών αποτελούμενο από τους γενικούς γραμματείς, ειδικούς γραμματείς, προϊσταμένους επιμέρους τομέων, ειδικούς συμβούλους και συνεργάτες των υπουργών και υφυπουργών. Όλοι αυτοί οι μετακλητοί υπάλληλοι ακολουθούσαν την τύχη των υπουργών ή υφυπουργών και επομένως παρέμεναν στις θέσεις τους για όσο χρονικό διάστημα ασκούσε τα καθήκοντά του ο πολιτικός τους προϊστάμενος (9).

Σε σχέση πάντα με την κορυφή της διοικητικής ιεραρχίας, από το 1990 αρχίζει μια μακρά περίοδος η οποία φθάνει έως τις ημέρες μας κατά την οποία ο νομοθέτης επαναφέρει το θεσμό των Γενικών Διευθυντών, ως ανώτατων υπαλλήλων, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί το σώμα των μετακλητών υπαλλήλων που επικουρεί υπουργούς και υφυπουργούς και διαδραματίζει σοβαρό ρόλο στη λήψη των αποφάσεων. Πρόκειται δηλαδή για την εποχή της συγκατοίκησης της ανώτατης μόνιμης δημοσιοϋπαλληλίας με τους μετακλητούς υπαλλήλους. Το νέο οργανωτικό δημιούργημα δεν φαίνεται να προέκυψε μετά από μια μελετημένη προσέγγιση των αναγκών της δημόσιας διοίκησης αλλά μάλλον καθιερώθηκε για την εξυπηρέτηση προσωπικών και κομματικών σκοπιμοτήτων.

Τέλος, τομή στον εκσυγχρονισμό της κρατικής γραφειοκρατίας θεωρείται ο νόμος 2190/1994 ο οποίος θεσμοθέτησε το Ανώτατο Συμβούλιο Επιλογής Προσωπικού (ΑΣΕΠ) και καθιέρωσε αντικειμενικό σύστημα προσλήψεων στο δημόσιο τομέα (10). Παρά την ύπαρξη του ΑΣΕΠ οι διορισμοί στο δημόσιο τομέα μέσα από πελατειακές σχέσεις δεν σταμάτησαν αλλά άλλαξαν διαύλους (11). Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας κατά την προεκλογική περίοδο του 2009 διόρισε με συμβάσεις αορίστου χρόνου μεγάλο αριθμό υποψήφιων ψηφοφόρων της στον ευρύτερο δημόσιο τομέα παρακάμπτοντας το ΑΣΕΠ (12).

Σημειώσεις:

1. E. John Rizos. Public Administration in Greece: the quest for I98I. International Review of Administrative Sciences 1980, Vol 46, pp 327-332.

2. Ολόκληρη η Διακήρυξη της 3ης Σεπτεμβρίου στην ιστοσελίδα: http://archive.pasok.gr/portal/gr/134/8867/1/7/1/showdoc.html

3. Δημήτρης Χαραλάμπης. Πελατειακές Σχέσεις και Λαϊκισμός. Εξάντας 1989, σελ 302-324.

4. Richard Rose. Public Employment in Western Societies. Cambridge University Press 1985, pp 1-53.

5. Η άνοδος αυτή συνεχίστηκε όλα τα επόμενα χρόνια για να εκτιναχτεί στον αριθμό των 750.000 χιλιάδων στο τέλος της πρώτης δεκαετίας του 21ου αιώνα. Η απογραφή του 2010 είναι η πρώτη επίσημη κρατική απογραφή δημοσίων υπαλλήλων που πραγματοποίησε το ελληνικό κράτος μετά από πιέσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου. Ειρήνη Χρυσολωρά. Απογραφή και Ενιαία Αρχή Πληρωμής. Τα Νέα 8/06/2010.

Κ. Τσουκαλάς. Κράτος Κοινωνία Εργασία στην Μεταπολεμική Ελλάδα. Θεμέλιο 1987, σελ 84.

6. Minas Samatas. Debureaucratization Failure in Post-Dictatorial Greece. Journal of Modern Greek Studies, vol 11, n: 2 October 1992, pp 200.

7. Γεράσιμος Αρσένης. Πολιτική Κατάθεση. Οδυσσέας 1987, σελ 138.

8. Γεράσιμος Αρσένης. Πολιτική Κατάθεση. Οδυσσέας 1987, σελ 138.

9. Εφημερίδα της Κυβερνήσεως Α, φ. 98/22.4.2005. Κωδικοποίηση της νομοθεσίας για την Κυβέρνηση και τα κυβερνητικά όργανα. Οι διατάξεις για τους μετακλητούς υπαλλήλους παραμένουν σε ισχύ και μετά τις αλλεπάλληλες τροποποιήσεις του οργανωτικού σχήματος της δημόσιας διοίκησης που επήλθαν στη δεκαετία του 90. Ο πολιτικός επιστήμονας Δημήτρης Σωτηρόπουλος ερευνά το ρόλο των συμβούλων υπουργών στο πλαίσιο της διοίκησης και τις σχέσεις τους με τους ανώτερους δημόσιους υπαλλήλους χρησιμοποιώντας και την μέθοδο των συνεντεύξεων. Δ. Σωτηρόπουλου. Γραφειοκρατία και πολιτική εξουσία. Σάκκουλα 1996, σελ 193.

10. http://www.asep.gr/asep/site/home.csp?tabId =0&lcmenuId=lc1

Σύσταση ανεξάρτητης αρχής για την επιλογή προσωπικού και ρύθμιση θεμάτων διοίκησης. Στην εισηγητική έκθεση του νόμου τονίζεται η ανάγκη για εκσυγχρονισμό της δημόσιας διοίκησης μέσα από ένα σύστημα προσλήψεων με κύρια χαρακτηριστικά τη διαφάνεια, την αντικειμενικότητα και την αξιοκρατία υπό την εγγύηση ανεξάρτητης αρχής.

11. Τα δύο μεγάλα κόμματα για να παρακάμψουν το ΑΣΕΠ ψηφίζουν τροπολογίες για διορισμούς στο δημόσιο λόγω ειδικών λόγων, όπως, ειδικά προσόντα, ηρωικό παρελθόν, ειδικές συνθήκες κτλ. Τα παραπάνω νομοθετικά παράθυρα χρησιμοποιούνται ευρέως για πελατειακές σχέσεις.

12. Η πρακτική αυτή επαναλαμβάνεται άλλοτε σε μεγαλύτερο ποσοστό και άλλοτε σε μικρότερο. Για παράδειγμα το 1989 έξι μήνες πριν από τις εκλογές το ΠΑΣΟΚ διόρισε στο δημόσιο τομέα 96.800 χιλιάδες υπάλληλους οι 85.000 χιλιάδες από τους οποίους ήταν περιορισμένου χρόνου. Minas Samatas. Debureaucratization Failure in Post-Dictatorial Greece. Journal of Modern Greek Studies, vol 11, n: 2 October 1992, pp 200.

 

 

 

The Cyprus
 News Agency



Lapithos

 
Designed & Developed by Michael Ppiros
  COPYRIGHT 2010 Greek Community Tribune All Rights Reserved