THE ONLY GREEK NEWSPAPER PUBLISHED IN SOUTH AUSTRALIA ENGLISH ΕΛΛΗΝΙΚΑ  
   

Αρχική Σελίδα

Διεθνή

Ελλάδα

Κύπρος

Αυστραλία

Παροικιακά

Αθλητικά

Άρθρα - Απόψεις

Πολιτισμός

Ιστορία

Υγεία

Επιστίμη

Αρχείο

Ανακοινώσεις

Ποιοί Είμαστε

Επικοινωνία

Σύνδεσμοι

Φωτογραφίες

Βίντεο

 

 


Renmark Paringa Council


Ραδιοφωνικο ιδρυμα Κυπρου


Ελληνικη Ραδιοφωνια τηλεοραση

 

 

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΦΕΙΟΚΡΑΤΙΑ

Γράφει: Γιώργος

ΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ ΑΘΗΝΑ

 

Μέρος V

Το ελληνικό ζήτημα της δημόσιας διοίκησης δεν αποτελεί γραφειοκρατική δυσλειτουργία με την έννοια που την εξέτασε ο κοινωνιολόγος Μαξ Βέμπερ, αλλά ένα πολύπλοκο πρόβλημα. Το τελευταίο περιστρέφεται γύρω από το δημόσιο τομέα ως μηχανισμού εξυπηρέτησης της κυρίαρχης πολιτικοοικονομικής τάξης, σε συνάρτηση με τον κρατικό μηχανισμό. Ο τελευταίος επίσης επηρεάζεται από την σπουδαιότητα του δημοσίου ως κρίσιμου παράγοντα ευρέσεως εργασίας. Τα παραπάνω διαπλέκονται με τις πελατειακές σχέσεις, την εξυπηρέτηση των κορπορατιστικών διεκδικήσεων των δημοσίων λειτουργών και την έντονη πολιτικοποίηση της κρατικής γραφειοκρατίας στη μεταπολίτευση (1).

Από την κατοχή και κατόπιν, η όλη δομή της δημόσιας διοίκησης επηρεάστηκε από την κοινωνικο-πολιτική προσπάθεια της άρχουσας τάξης να προστατεύσει τα συμφέροντά της και να θεμελιώσει την ανασφαλή θέση της απέναντι στις λαϊκές δυνάμεις. Η άρχουσα τάξη έχοντας κυριαρχήσει στρατιωτικά διακατέχονταν από το διάχυτο φόβο της εξέγερσης από τα κάτω. Η υπερστελέχωση της δημόσιας διοίκησης που ξεκίνησε κατά τη διάρκεια της κατοχής, έγινε με σκοπό να δημιουργηθεί μια νέα μεσαία τάξη πιστή στο καθεστώς, με στόχο τη διαιώνισή του (2). Από αυτή την οπτική δεν προξενεί εντύπωση το γεγονός ότι κανένα από τα σχέδια εξορθολογισμού του δημόσιου τομέα δεν στέφθηκε με επιτυχία.

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1950, η οργάνωση για η διαχείριση του σχεδίου Μάρσαλ από την ελληνική Πολιτεία ήταν απογοητευμένη λόγω της μη ορθολογικής χρησιμοποίησης των χρημάτων για την αναμόρφωση της δημόσιας διοίκησης (3). Ακόμη, οι αλλαγές που πρότειναν οι Εκθέσεις Βαρβαρέσου και Langrod για την αναμόρφωση της δημόσιας διοίκησης δεν υλοποιήθηκαν ποτέ (4). Οι παραπάνω προτάσεις δεν εφαρμόστηκαν όχι γιατί ήταν άτοπες, αλλά λόγω της άρνησης των κυβερνόντων να τις εφαρμόσουν. Η άρνηση βασίζονταν κυρίως στις συνέπειες που θα επέφεραν στη δομή της δημόσιας διοίκησης και κατ επέκταση στη λειτουργία του κράτους γενικότερα. Χαρακτηριστικό είναι ότι οι παραπάνω εκθέσεις συμφωνούσαν στις διαγνώσεις τους ότι η ανικανότητα της ελληνικής δημόσιας διοίκησης ετήθετο ως φράγμα στην οικονομική ανάπτυξη της χώρας.

Επιπλέον, όλοι οι αναλυτές υπογράμμιζαν την αρνητική επίδραση της πολιτικής κυριαρχίας και πολιτικής πατρωνίας πάνω στη δημόσια διοίκηση, την ανάγκη για επιμόρφωση των δημοσίων υπαλλήλων αλλά και για εφαρμογή αξιοκρατικού πλαισίου σε όλα τα πλάτη και μήκη του δημόσιου τομέα. Ειδικότερα, οι εκθέσεις των Βαρβαρέσου και Langrod είχαν συγκεκριμένα προτείνει και συνταγματικές ρυθμίσεις με σκοπό να εφαρμοστούν όλες οι απαραίτητες αλλαγές.

Ενισχυτικός παράγοντας δυσλειτουργίας της κρατικής γραφειοκρατίας ήταν και το ίδιο το στελεχιακό δυναμικό της. Οι σχετικά χαμηλοί μισθοί των δημοσίων υπαλλήλων σε συνδυασμό με την παρασιτική ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας οδηγούσαν στην ολοένα και ευρύτερη δυνατότητα πλουτισμού μέσα από τα ελεύθερα επαγγέλματα. Έτσι όλο και λιγότεροι γόνοι της άρχουσας τάξης πρόσβλεπαν στη δημόσια απασχόληση. Το αποτέλεσμα ήταν η τελευταία να εμφανίζεται ως πόλος απασχόλησης και κοινωνικής ανέλιξης για τα κατώτερα κοινωνικά στρώματα (5). Μέσα από αυτές τις παραμέτρους ο κρατικός μηχανισμός για την επάνδρωση του ωθούνταν προς την απορρόφηση γόνων μικροαστικής και αγροτικής προέλευσης. Οι κοινωνικές προεκτάσεις του φαινομένου στην ίδια τη λειτουργία των δημοσίων υπηρεσιών δεν μπορεί παρά να ήταν τεράστιες.

Η μονοπώληση του κυρίου σώματος των υδροκέφαλων υπηρεσιών από δεύτερης επιλογής ανθρώπινο δυναμικό αποτελούσε αποφασιστικής σημασίας παράγοντα στη συνεχιζόμενη αντιλειτουργικότητά τους (6). Ταυτόχρονα, οι ιεραρχικές δομές, τα οργανογράμματα, οι διαδικασίες προαγωγής και ανέλιξης κρυσταλλώθηκαν κατά κύριο λόγο στο πλαίσιο μιας εντελώς διαφορετικής δεοντολογίας θεμελιώνοντας έτσι εκ προοιμίου ένα αντιλειτουργικό και δυσκίνητο γραφειοκρατικό σύστημα. Κατ αυτό τον τρόπο, η αναπαραγωγή των πρακτικών και των νοοτροπιών των δημοσίων υπηρεσιών συνδέονταν με τους κοινωνικούς και ταξικούς μηχανισμούς που προσδιόριζαν την επάνδρωσή τους (7).

Οι παραπάνω γενικές πρακτικές δεν ήταν δυνατό να μην επηρεάσουν και την νοοτροπία του γραφειοκρατικού προσωπικού. Εφόσον για μεγάλο διάστημα επικρατούσε η αναξιοκρατία και η δημόσια διοίκηση κατέστει πεδίο πελατειακών σχέσεων για την κάλυψη των θέσεών της, από κάποια στιγμή και μετά η ίδια η γραφειοκρατία άρχισε να αυτονομείται, κατά την παρσονική λογική. Οι δυνατότητες της πολιτικής ηγεσίας για διαρθρωτικές επεμβάσεις στο εσωτερικό της γίνονταν ολοένα και μικρότερες. Αυτό άρχισε να διαφαίνεται από το 1960 και κατόπιν όταν οι ίδιες οι συντηρητικές κυβερνήσεις που δημιούργησαν τη διοικητική δυσλειτουργία, ακόμη και στο μέτρο που επιδίωκαν δεν ήταν σε θέση να αναλάβουν το πολιτικό κόστος της διοικητικής αναδιάρθρωσης.

Το παραπάνω αποτελεί την απόδειξη ότι το κράτος δεν είναι μόνο ένας εξαρτημένος μηχανισμός που εκτελεί απλώς ως όργανο τις επιταγές της υπεύθυνης κυβέρνησης, αλλά είναι ταυτόχρονα και ένας αυτόνομος εσμός κοινωνικών φορέων. Οι φορείς αυτοί έχουν εσωτερικά κορπορατιστικά συμφέροντα, που πιέζουν και διαπραγματεύονται με την επίσημη εξουσία όσο αφορά τους όρους ύπαρξης και αναπαραγωγής τους (8).

Όσο ευρύτερος και διογκωμένος είναι ο κρατικός μηχανισμός τόσο πολιτικοκοινωνικά ισχυρότερη γίνεται η διαπραγματευτική δύναμη της γραφειοκρατίας και τόσο πιο δύσκολο είναι για οποιαδήποτε πολιτική εξουσία να αναστρέψει τις τάσεις αυτές (9). Από ένα σημείο και πέρα το ίδιο το πλήθος και το κοινωνικό βάρος των δημοσίων υπαλλήλων τους καθιστά κυριολεκτικά κράτος εν κράτει. Κοντολογίς, παρόλη την ισχύ της πολιτικής εξουσίας η τυχόν παρέμβασή της εις βάρος των οργανωμένων υπαλληλικών δικαιωμάτων κινδύνευε να ήταν καταλυτική. Ο κομφορμισμός του ανθρώπου της οργάνωσης μετασχηματίζεται έτσι σε κομφορμισμό του φορέα κεκτημένων δικαιωμάτων.

Η από εξαρχής συντεχνιακή πελατειακή και εξωυπερεσιακή αντιμετώπιση της επάνδρωσης των δημοσίων υπηρεσιών, σε συνδυασμό με την εκ προοιμίου αντιλειτουργικότητα και αναποτελεσματικότητα καθιστούσαν αδύνατη την ανάπτυξη δημοσιοϋπαλληλικού ήθους. Συνέπεια των παραπάνω ήταν η αντίσταση σε οποιεσδήποτε μεταβολές αφού κινδύνευαν να προκαλέσουν απρόβλεπτες πολιτικές κρίσεις, η σημασία των οποίων διευρύνονταν από το μεγάλο κοινωνικό βάρος του δημόσιου τομέα.

Τα χαρακτηριστικά αυτά της κρατικής γραφειοκρατίας έχουν επικρατήσει όχι απλώς στο επίπεδο των ατομικών συμπεριφορών, αλλά και στο επίπεδο των θεσμικών ρυθμίσεων. Για παράδειγμα η αποδέσμευση, μετά το 1981, του βαθμού από το μισθό και η αυτόματη και ακώλυτη μισθολογική εξέλιξη όλων των υπαλλήλων δεν ήταν παρά ένα βήμα προς την κατεύθυνση της πλήρους αποδέσμευσης της εξασφαλισμένης μισθολογικής εξέλιξης από οποιονδήποτε έλεγχο της παραγωγικότητας των υπαλλήλων. Τα κίνητρα για την προαγωγή σε ανακλητές διευθυντικές θέσεις στο πλαίσιο ενός συστήματος που η αδράνεια δεν έχει καμία αρνητική επίπτωση ήταν απολύτως ανεπαρκή για τη δημιουργία ενός γραφειοκρατικού ήθους (10).

Στο μέτρο που η ίδια η δόμηση των μηχανισμών έγινε με κριτήρια εξωλειτουργικά πελατειακά, είναι φανερό ότι τα ίδια τα συμφέροντα των υπαλλήλων ήταν μόνιμα συνδεδεμένα με τα κέντρα εξουσίας, που επιδίωκαν ή ανέχονταν την απλή αναπαραγωγή του όλου συστήματος σε πλήρη απεμπλοκή με την επίτευξη οποιωνδήποτε διοικητικών σκοπών. Έτσι ποτέ δεν επιτεύχθηκε μια θεσμοποίηση του ορθολογισμού που θα εμφανίζονταν σαν να συνέπλεε τα συμφέροντα των γραφειοκρατών με την επίτευξη των συγκεκριμένων σκοπών της γραφειοκρατικά δομημένης οργάνωσης (11).

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Για τις πελατειακές σχέσεις γενικά αποδεκτός είναι ο ορισμός ότι η σχέση πελατείας είναι μια σχέση εκούσιας διπολικής ανταλλαγής ανάμεσα σε κοινωνικούς φορείς άνισης κοινωνικής και οικονομικής ισχύος, που στηρίζεται στην αμοιβαία ανάληψη υποχρεώσεων παροχής ορισμένων διαφορετικών υπηρεσιών, χωρίς το πλέγμα αυτό των υποχρεώσεων να εντάσσεται σε ένα δεδομένο έννομο ή οπωσδήποτε θεσμοποιημένο σύστημα αξιολογικών κανόνων, συμπεριφοράς και αντίστοιχων κυρώσεων. John Duncan Powell. Peasant Society and Clientelist Politics. The American Political Science Review, Vol. 64, No. 2 (Jun., 1970), pp. 411-425.

2. Μιχάλης Λυμπεράτος. Στα Πρόθυρα του Εμφυλίου Πολέμου. Βιβλιόραμα 2006, σελ 260.

3. Minas Samatas. Debureaucratization Failure in Post-Dictatorial Greece. Journal of Modern Greek Studies, vol 11, n: 2 October 1992, pp 190.

4. C. D. Papastathopoulos. Civil Service Reforms in Greece: 1950-1964. International Review of Administrative Sciences 1964 Vol 30, pp 373-384.

5. G. Vernardakis & C. D. Papastathopoulos. The Higher Civil Service in Greece. International Review of Administrative Sciences 1989, Vol 55, pp 609.

6. Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε στη δεκαετία του 1960, το πλείστον των ανωτέρων και ανωτάτων δημοσίων υπαλλήλων ήταν απόφοιτοι της Παντείου Ανώτατης Σχολής Πολιτικών Επιστημών, επίσης υποβαθμισμένης πανεπιστημιακής σχολής. Demetrios Argyriades. The ecology of Greek administration, in Peristiany, J. C. (ed.), Contributions to Mediterranean Sociology. Mouton, The Hague 1968, pp. 346-349.

7. Κ. Τσουκαλάς. Κράτος Κοινωνία Εργασία στην Μεταπολεμική Ελλάδα. Θεμέλιο 1987, σελ 135-6.

8. S. Eisenstadt & L. Roniger. Patrons, Clients & Friends. Cambridge University Press 1984, pp 77-81.

9. Δεν είναι τυχαίο ότι και ο Γεώργιος Παπαδόπουλος παρομοίαζε το ελληνικό κρατικό μηχανισμό ως ένα μεγάλο ασθενή τον οποίο η 21η Απριλίου ήρθε για να του κάνει χειρουργική επέμβαση ώστε να καταστεί υγιέστερος. Σύμφωνα πάντα με τον ίδιο, από την 21η Απριλίου και μετά είχε σταματήσει η κρατική διαφθορά. Γεώργιος Παπαδόπουλος. Το Πιστεύω μας τόμος 1. Γενική Γραμματεία Τύπου και Πληροφοριών, Αθήνα 1968.

10. Κ. Τσουκαλάς. Κράτος Κοινωνία Εργασία στην Μεταπολεμική Ελλάδα. Θεμέλιο 1987, σελ 141.

11. Κ. Τσουκαλάς. Κράτος Κοινωνία Εργασία στην Μεταπολεμική Ελλάδα. Θεμέλιο 1987, σελ 115-6.

 

 

 

The Cyprus
 News Agency



Lapithos

 
Designed & Developed by Michael Ppiros
  COPYRIGHT 2010 Greek Community Tribune All Rights Reserved