THE ONLY GREEK NEWSPAPER PUBLISHED IN SOUTH AUSTRALIA ENGLISH ΕΛΛΗΝΙΚΑ  
   

Αρχική Σελίδα

Διεθνή

Ελλάδα

Κύπρος

Αυστραλία

Παροικιακά

Αθλητικά

Άρθρα - Απόψεις

Πολιτισμός

Ιστορία

Υγεία

Επιστίμη

Αρχείο

Ανακοινώσεις

Ποιοί Είμαστε

Επικοινωνία

Σύνδεσμοι

Φωτογραφίες

Βίντεο

 

 


Renmark Paringa Council


Ραδιοφωνικο ιδρυμα Κυπρου


Ελληνικη Ραδιοφωνια τηλεοραση

 

 

Η Ελληνική γραφειοκρατία

(Αποτίμηση)

Μέρος VI

Του Γιώργου Μητρόπουλου

ΑΘΗΝΑ

 

Φεβρουάριος 2012

Στη μεταπολίτευση οι χρόνιες αδυναμίες της κρατικής γραφειοκρατίας ενισχύθηκαν από την έντονη πολιτικοποίηση. Πολιτικοποίηση της διοίκησης θεωρείται η ανάληψη του ελέγχου της δημόσιας διοίκησης από την πολιτική, ως μία στρατηγική ενεργητικής ή προληπτικής αντίδρασης της πολιτικής ενάντια στην πιθανότητα υπονόμευσης των διοικητικών αλλαγών από τη δημόσια διοίκηση (1).

Η στρατηγική πολιτικοποίησης της διοίκησης αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης διαδικασίας συγκέντρωσης της εξουσίας στο κυβερνητικό επίπεδο σε βάρος της δημόσιας διοίκησης (2). Η παραπάνω αποτέλεσε μια διάχυτη διαδικασία η οποία λειτουργούσε κυρίως κατά λανθάνοντα τρόπο και παρουσίαζε τρεις διακριτές διαστάσεις (3): α) Η πολιτικοποίηση ήταν ιδεολογικού χαρακτήρα. Οι δημόσιοι υπάλληλοι αποδέχονταν το κυρίαρχο σύστημα αξιών που επικρατούσε δίχως να προβάλουν ανατρεπτικές απόψεις για το ισχύον πολιτικοοικονομικό σύστημα (4). β) Η πολιτικοποίηση ήταν κομματική. Ένα σημαντικό τμήμα των δημοσίων υπαλλήλων εντάσσονταν φανερά ή κρυφά σε κάποιο πολιτικό κόμμα με σκοπό την αποκομιδή οφελών από αυτή την ένταξη, διαμέσου πελατειακών σχέσεων. γ) Η πολιτικοποίηση ήταν δομικού χαρακτήρα. Τα δημόσια πρόσωπα εφόσον αποτελούσαν φορείς υλοποίησης των δημόσιων πολιτικών είχαν, σε τελευταία ανάλυση, πολιτική χροιά.

Ειδικότερα όμως, το μεγαλύτερο ενδιαφέρον και οι ουσιαστικότερες επιδράσεις της πολιτικοποίησης του διοικητικού συστήματος παρουσιάζουν τα ανώτερα κλιμάκιά του. Οι μορφές που ελάμβανε το φαινόμενο αυτό στις ανώτερες βαθμίδες της διοίκησης ήταν οι εξής: α) Παρουσιάστηκε πολλαπλασιασμός των θέσεων του ανώτερου επιπέδου πολιτικής ηγεσίας των υπουργείων (5). β) Καθιερώθηκε η διεύρυνση του αριθμού των μετακλητών πολιτικών υπαλλήλων (Γενικοί Γραμματείς, ειδικοί σύμβουλοι κτλ) στις ανώτατες θέσεις της δημόσιας διοίκησης οι οποίες θα μπορούσαν να καλυφθούν από υπαλλήλους καριέρας (6). γ) Η εξέλιξη μεγάλου αριθμού υπαλλήλων συνδέθηκε με την πολιτική τους τοποθέτηση (7). δ) Η σύνθεση των υπηρεσιακών συμβουλίων ήταν τέτοια με αποτέλεσμα οι επιλεγέντες προϊστάμενοι από το υπηρεσιακό συμβούλιο αποτελούσαν επιλογές της αρεσκείας του εκάστοτε υπουργού (8). ε) Μετακίνηση διευθυντών σε θέσεις με λιγότερο σημαντικές αρμοδιότητες ως μια προσπάθεια της κυβέρνησης να εξουδετερώσει στελέχη τα οποία θεωρούσε ότι μπορούσαν να παρεμπόδιζαν το έργο της (9).

Ο κύριος λόγος για τον οποίο εντάθηκε η διαδικασία της πολιτικοποίησης της διοίκησης θεωρείτο η ανεπάρκεια του διοικητικού συστήματος. Συγκεκριμένα, η χαμηλή αποτελεσματικότητα την οποία προσπαθούσε να βελτιώσει η πολιτική ηγεσία μέσω πολιτικού ελέγχου της κρατικής γραφειοκρατίας. Ο παραπάνω έλεγχος επόμενο ήταν ότι έθιγε τα συμφέροντα της διοίκησης με αποτέλεσμα η διοίκηση να αμύνεται ή στην καλύτερη περίπτωση να αδρανεί (10). Οι παραπάνω μέθοδοι της εκάστοτε μεταπολιτευτικής κυβέρνησης αποσκοπούσαν να μετατρέψουν τις ανώτατες διοικητικές θέσεις σε καθαρά πολιτικές και ελεγχόμενες. Με αυτό τον τρόπο η πολιτική ηγεσία προσπαθούσε να αντισταθμίσει την εξάρτησή της από την τεχνογνωσία των ανωτέρων και ανωτάτων δημοσίων υπαλλήλων αντίστοιχα (11).

Η πολιτική κυριαρχία πάνω στην δημόσια διοίκηση με την εναλλαγή των κομμάτων ήταν το νέο χαρακτηριστικό της μεταπολίτευσης. Σε κάθε κυβερνητική αλλαγή ακολουθούσε η αντικατάσταση όλων των ανωτάτων στελεχών της δημόσιας διοίκησης με σκοπό το κόμμα που σχημάτιζε τη νέα κυβέρνηση να αποκτήσει τον πλήρη έλεγχο του δημοσίου τομέα. Κατ αυτόν τρόπο ξεκινώντας από την αποχουντοποίηση της Νέας Δημοκρατίας φτάσαμε στην ελληνοποίηση του κρατικού μηχανισμού από τους Σοσιαλιστές. Ενδεικτικό είναι ότι στα δύο πρώτα χρόνια της κυβέρνησης του ΠΑΣΟΚ 4000 χιλιάδες μέλη του στελέχωσαν το δημόσιο τομέα, ενώ το 66% από τα 140 μέλη της Κεντρικής Επιτροπής ήταν δημόσιοι λειτουργοί. Ακόμη το 70% των μελών του κόμματος από τα 250.000 χιλιάδες μέλη του που είχαν εγγραφεί στο κόμμα μετά τη νίκη του το 1981 και 89% από αυτά τα νέα μέλη είχαν κάποιο δεσμό με την κρατική διοίκηση (12).

Ο ασφυκτικός έλεγχος της διοικητικής μηχανής από τα δύο μεγάλα κόμματα ενίσχυσε τον υπερσυγκεντρωτισμό και την αυταρχικότητα δημιουργώντας έναν αυταρχικό κρατισμό κατά την έκφραση του Νίκου Πουλαντζά (13), ο οποίος ανέστειλε την αποκέντρωση αρμοδιοτήτων και μείωσε τις αστικές ελευθερίες. Οι δημόσιοι υπάλληλοι έγιναν οι εκτελεστές της θέλησης του κράτους και κατ επέκταση των κομμάτων, χωρίς να υπηρετούν τα συμφέροντα της οργανωμένης κοινωνίας. Τις παραπάνω πρακτικές ενίσχυσαν και άλλοι παράγοντες όπως, οι συγκυριακές πολιτικές καταστάσεις, οι έντονες συνδικαλιστικές πιέσεις και η τεράστια πολιτική δύναμη του σώματος των δημοσίων υπαλλήλων.

Συμπερασματικά, τα κυριότερα προβλήματα δυσλειτουργίας της ελληνικής δημόσιας διοίκησης είχαν επισημανθεί από πολύ νωρίς. Τα παραπάνω μπορούν να συνοψιστούν στα εξής: α) Έντονη παρουσία της πολιτικής ηγεσίας σε όλο το διοικητικό μηχανισμό με παράλληλη ασθενή παρουσία της διοίκησης. β) Αναξιοκρατία τόσο κατά την πρόσληψη όσο και κατά τη σταδιοδρομία και προαγωγή των δημόσιων υπαλλήλων. γ) Συγκεντρωτισμός τόσο στις δομές όσο και στη λήψη των αποφάσεων. δ) Υπερβολική γραφειοκρατική δομή που μεταφράζεται σε ένα πλέγμα πολύπλοκων διαδικασιών και πολυνομίας με χαρακτηριστικά την ασάφεια και το νομικισμό. ε) Φανερή απουσία ειδικευμένου διοικητικού προσωπικού και έλλειψη ουσιαστικής δημιουργικής αξιοποίησης του υπάρχοντος προσωπικού. Ταυτόχρονα με τα παραπάνω στη μεταπολίτευση προστέθηκαν και άλλα δύο: α) Η πολιτικοποίηση, η εύνοια και η διαφορετική μεταχείριση των υπαλλήλων ανάλογα με το κόμμα το οποίο εντάσσονται και β) η απουσία κουλτούρας εξυπηρέτησης των πολιτών και η επικράτηση της εσωστρέφειας (14).

Έκτοτε οι ίδιες επισημάνσεις επαναλήφθηκαν από πολλούς άλλους εμπειρογνώμονες (ΚΕΠΕ 1988, επιτροπή Ζολώτα 1990, επιτροπή των 100 1991, επιτροπή Δεκλερή 1992, έκθεση Σπράου 1998, Ποιότητα στη Δημόσια Διοίκηση 1998). Παράλληλα με την επισήμανση των ειδικών έγιναν και προσπάθειες αντιμετώπισης της κατάστασης χωρίς όμως επιτυχία (15).

Στον ελληνικό δημόσιο τομέα μέχρι και σήμερα υπάρχει μια συνεχόμενη κρίση διοίκησης κατά την έκφραση του Claus Offe (16). Στην πραγματικότητα, σχεδόν όλες οι κυβερνήσεις της μεταπολίτευσης εκπονούσαν ένα μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα περισσότερο ή λιγότερο φιλόδοξο, προκειμένου να επιτύχουν όλα εκείνα τα οποία οι εκθέσεις των εμπειρογνωμόνων κατεδείκνυαν ως απαραίτητα. Εις μάτην όμως, παρά τις σημαντικές δομικές αλλαγές, παρά την εφαρμογή του νέου δημοσιοϋπαλληλικού κώδικα το 1999, παρά την καθιέρωση κώδικα για τις διοικητικές διαδικασίες το 1999, παρά την επανίδρυση του κράτους το 2004, παρά τις όποιες προόδους σε ορισμένες ειδικές περιπτώσεις, η πραγματική βελτίωση της λειτουργίας της δημόσιας διοίκησης και προπάντων στην ποιότητα των παρεχόμενων από αυτή υπηρεσιών κατέστει μόνο οριακή.

Ως τελική παρατήρηση θα μπορούσαμε να προσθέσουμε πως έπειτα από τις αποτυχημένες μεταρρυθμιστικές προσπάθειες, η κατάσταση τείνει να παγιοποιηθεί, σχηματίζοντας μια νέα γραφειοκρατία, τη μεταρρυθμιστική. Αντί δηλαδή η μεταρρύθμιση να μεταβάλει τη γραφειοκρατία, η τελευταία ενσωμάτωσε τη μεταρρύθμιση.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1. Α. Μακρυδημήτρης. Η Οργάνωση της Κυβέρνησης. Σάκκουλα 1992, σελ 52.

2. Α. Μακρυδημήτρης. Διοικητικές Μελέτες. Σάκκουλα 1991, σελ 185.

3. Yves Meny. Συγκριτική Πολιτική, τόμος Β΄. Παπαζήση 1996, σελ 329.

4. Ralph Miliband. Το Κράτος στην Καπιταλιστική Κοινωνία. Πολύτυπο 1984, σελ 175.

5. Δ. Αθανασόπουλος. Κυβέρνηση και Κυβερνητικά Όργανα. Σάκκουλα 1986, σελ 160.

6. Η βασική αποστολή των πολιτικών υπαλλήλων είναι η εξασφάλιση της μετάδοσης των αποφάσεων της πολιτικής ηγεσίας στη δημόσια διοίκηση και η μέριμνά τους για την εκτέλεσή τους. Οι θέσεις των Γενικών Διευθυντών καταργήθηκαν με το άρθρο 12 του νόμου 1232/1982 και επαναφέρθηκαν με το άρθρο 78 του νόμου 1892/1990.

7. J. L. Bodiguel. The Political Control of Civil Servants in Europe. International Review of Administration Sciences, Vol 52, issue 2, 1986, pp 187.

8. Α. Μακρυδημήτρης. Η Οργάνωση της Κυβέρνησης. Σάκκουλα 1992, σελ 69.

9. Περισσότερα για το πώς τα στελέχη της Ρηγίλλης εκτόπισαν τους ομολόγους της Χαριλάου Τρικούπη στον κρατικό μηχανισμό μετά τη νίκη τους στις εκλογές του 2004, στο Δημήτρης Νικολόπουλος. H επέλαση της Δεξιάς. Το Βήμα 12/09/ 2004.

10. Για την πολιτικοποίηση της ανώτατης διοίκησης περισσότερα στα Α. Μακρυδημήτρης. Η Οργάνωση της Κυβέρνησης. Σάκκουλα 1992, σελ 45, Δ. Αθανασόπουλος. Κυβέρνηση και Κυβερνητικά Όργανα. Σάκκουλα 1986, σελ 159-175, Δ. Σωτηρόπουλου. Γραφειοκρατία και πολιτική εξουσία. Σάκκουλα 1996, σελ, 163, 193, και G. Vernardakis & C. D. Papastathopoulos. The Higher Civil Service in Greece. International Review of Administrative Sciences 1989, Vol 55, pp 603-629.

11. Σ. Φλογαίτης. Το Ελληνικό Διοικητικό Σύστημα. Σάκκουλα 1987, σελ 51.

12. Μιχάλης Σπουρδαλάκης. ΠΑΣΟΚ, Δομή, εσωκομματικές κρίσεις και συγκέντρωση εξουσίας. Εξάντας 1988, σελ 314.

13. Νίκου Πουλαντζά. Το Κράτος, η Εξουσία, ο Σοσιαλισμός. Θεμέλιο, σελ 230,

14. Από έρευνα σε δείγμα πολιτών και δημοσίων υπαλλήλων που διεξήχθη το έτος 2002 για λογαριασμό του Συνηγόρου του Πολίτη, ως κύριοι παράγοντες αντιθέσεων μεταξύ πολίτη και δημόσιας υπηρεσίας (σε ποσοστά από 70,5 89%) αναδεικνύονταν η υπερβολική γραφειοκρατία, η κακή οργάνωση των δημοσίων υπηρεσιών, οι ελλείψεις και οι αντιφάσεις της νομοθεσίας και οι πελατειακές σχέσεις. Το αξιακό περιβάλλον της ελληνικής δημόσιας διοίκησης συνεχίζει να είναι ένα περιβάλλον που υποθάλπει και διατρέφει την διαφθορά και ως εκ τούτου συνεχίζει να αποτελεί το κύριο εμπόδιο σε κάθε διοικητική αλλαγή.

15. Εκθέσεις εμπειρογνωμόνων για τη Δημόσια Διοίκηση 1950-1998, επιμ. Α. Μακρυδημήτρη-Ν. Μιχαλόπουλου, Παπαζήση 1998.

16. Claus Offe. Contradictions of the welfare state. Cambridge Mass 1984, pp 35.

 

 

 

The Cyprus
 News Agency



Lapithos

 
Designed & Developed by Michael Ppiros
  COPYRIGHT 2010 Greek Community Tribune All Rights Reserved